به گزارش روان ۲۴ به نقل از ایسنا، تاثیر جنگ بر یادگیری دانشآموزان یکی از مهمترین موضوعات روانشناسی تربیتی در شرایط بحرانی است. متخصصان معتقدند استرس و اضطراب ناشی از جنگ میتواند تمرکز، حافظه و سایر عملکردهای شناختی را تضعیف کرده و در نهایت باعث افت عملکرد تحصیلی شود.
مهدی یوسفوند، روانشناس تربیتی، با اشاره به نقش عملکردهای اجرایی مغز در موفقیت تحصیلی میگوید هرچه تواناییهایی مانند تمرکز، توجه، حافظه کاری، حافظه فعال و استفاده از حافظه بلندمدت در وضعیت مطلوبتری قرار داشته باشند، یادگیری دانشآموزان نیز کیفیت بالاتری خواهد داشت.
عملکردهای اجرایی مغز؛ پایه اصلی یادگیری
عملکردهای اجرایی مغز مجموعهای از تواناییهای شناختی هستند که به دانشآموز کمک میکنند اطلاعات را پردازش، سازماندهی و ذخیره کند. این مهارتها شامل موارد زیر است:
- تمرکز و توجه
- حافظه کاری
- حافظه فعال
- برنامهریزی
- تصمیمگیری
- کنترل هیجانات
اختلال در هر یک از این تواناییها میتواند فرآیند یادگیری را با مشکل مواجه کند.
تاثیر جنگ بر یادگیری دانشآموزان از طریق افزایش استرس
شرایط جنگی با ایجاد احساس ناامنی و تهدید، موجب فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک میشود. در این وضعیت، بدن برای مقابله با خطر، هورمون کورتیزول را ترشح میکند.
اگرچه افزایش کوتاهمدت کورتیزول میتواند هوشیاری را افزایش دهد، اما بالا ماندن طولانیمدت این هورمون پیامدهای منفی متعددی دارد؛ از جمله:
- کاهش تمرکز
- اختلال در حافظه
- کاهش قدرت تصمیمگیری
- افت یادگیری
- کاهش عملکرد تحصیلی
کاهش انتقالدهندههای عصبی و افت انگیزه
در شرایط استرس مزمن، میزان برخی انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین نیز کاهش پیدا میکند.
این مواد شیمیایی نقش مهمی در ایجاد انگیزه، توجه، احساس آرامش و یادگیری دارند. کاهش آنها باعث میشود دانشآموز برای پردازش اطلاعات، حفظ مطالب و یادگیری عمیق با دشواری بیشتری روبهرو شود.
تفاوت استرس، اضطراب و پریشانی روانشناختی
به گفته این روانشناس، همه دانشآموزان در شرایط بحرانی استرس را تجربه میکنند، اما شدت پریشانی روانشناختی در افراد متفاوت است.
عواملی مانند:
- حمایت خانواده
- مهارتهای مقابلهای
- ویژگیهای شخصیتی
- میزان تابآوری
تعیین میکنند که هر دانشآموز تا چه اندازه از بحران آسیب ببیند.
اضطراب چگونه یادگیری عمیق را مختل میکند؟
یادگیری عمیق زمانی شکل میگیرد که دانشآموز بتواند اطلاعات جدید را با دانستههای قبلی خود ارتباط دهد.
اما اضطراب باعث میشود:
- تمرکز کاهش یابد.
- حافظه بلندمدت کمتر در دسترس باشد.
- ارتباط میان مفاهیم جدید و دانش قبلی بهدرستی شکل نگیرد.
- پردازش اطلاعات سطحی شود.
در نتیجه، کیفیت یادگیری کاهش یافته و احتمال فراموشی مطالب افزایش پیدا میکند.
ابهام و ترس از آینده
یکی دیگر از پیامدهای شرایط جنگی، افزایش ابهام نسبت به آینده است. زمانی که دانشآموز هدف، برنامه یا چشمانداز روشنی نداشته باشد، میزان نگرانی او افزایش مییابد.
در مقابل، داشتن برنامه مشخص، احساس کنترل بیشتری ایجاد کرده و میتواند از شدت اضطراب بکاهد.
اهمیت سلامت روان در آموزش
کارشناسان تأکید میکنند که آموزش و سلامت روان از یکدیگر جدا نیستند. نمیتوان انتظار داشت دانشآموزی که تحت فشار شدید روانی قرار دارد، همانند شرایط عادی عملکرد تحصیلی مطلوبی داشته باشد.
بنابراین در کنار آموزش، باید به حمایتهای روانشناختی، تقویت تابآوری، آموزش مهارتهای مقابله با استرس و ایجاد احساس امنیت در دانشآموزان نیز توجه ویژهای شود.
