به گزارش روان ۲۴ به نقل از خبر آنلاین، بسیاری از افراد تجربه کردهاند که در شرایط استرسزا ناگهان تمرکز خود را از دست میدهند، مسیرهای آشنا را فراموش میکنند یا در پیدا کردن آدرس دچار سردرگمی میشوند. اکنون یک پژوهش جدید نشان میدهد استرس و مسیریابی مغز ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند و افزایش هورمون کورتیزول میتواند عملکرد سیستم جهتیابی مغز را تضعیف کند.
دانشمندان با استفاده از تصویربرداری MRI دریافتند که افزایش کورتیزول، فعالیت بخشی از مغز را که مسئول تشخیص موقعیت و یافتن مسیر است، کاهش میدهد. این یافته میتواند توضیح دهد چرا افراد هنگام اضطراب یا فشار روانی، بیشتر دچار اشتباه در مسیرها و کاهش تمرکز میشوند.
GPS درونی مغز چگونه کار میکند؟
مغز انسان دارای یک سیستم موقعیتیابی طبیعی است که به آن «GPS درونی مغز» گفته میشود. بخش مهمی از این سیستم از سلولهایی به نام سلولهای شبکهای (Grid Cells) تشکیل شده است.
این سلولها در قشر انتورینال قرار دارند و وظایف مهمی بر عهده دارند، از جمله:
- تشخیص موقعیت مکانی
- تخمین فاصلهها
- یافتن بهترین مسیر
- کمک به بازگشت به نقطه شروع
- هماهنگی حافظه فضایی و جهتیابی
به لطف این سلولها، انسان میتواند حتی بدون استفاده از نقشه، مسیرهای آشنا را پیدا کند.
استرس چگونه سیستم مسیریابی مغز را مختل میکند؟
در این پژوهش، محققان به گروهی از شرکتکنندگان هورمون کورتیزول تزریق کردند و سپس عملکرد آنها را در آزمونهای مسیریابی بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که سطح کورتیزول بالاتری داشتند:
- بیشتر مسیر را گم کردند.
- بازگشت به نقطه شروع برایشان دشوارتر بود.
- خطاهای بیشتری در جهتیابی داشتند.
- عملکرد ضعیفتری در حافظه فضایی نشان دادند.
تصاویر MRI نیز کاهش فعالیت سلولهای شبکهای را در این افراد تأیید کرد.
چرا استرس باعث کاهش تمرکز میشود؟
در شرایط استرس، مغز اولویت خود را از پردازش دقیق اطلاعات به حفظ بقا تغییر میدهد.
در این وضعیت، بدن انرژی بیشتری را صرف واکنش به تهدید میکند و در نتیجه عملکرد برخی تواناییهای شناختی کاهش مییابد، از جمله:
- تمرکز
- حافظه
- تصمیمگیری
- جهتیابی
- یادگیری
به همین دلیل بسیاری از افراد هنگام استرس، حتی در مسیرهای کاملاً آشنا نیز دچار سردرگمی میشوند.
ارتباط استرس با آلزایمر
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه، ارتباط احتمالی میان استرس و مسیریابی مغز با بیماری آلزایمر است.
قشر انتورینال، یعنی همان بخشی که سلولهای شبکهای در آن قرار دارند، از نخستین نواحی مغز است که در بیماری آلزایمر آسیب میبیند. پژوهشگران معتقدند قرار گرفتن طولانیمدت در معرض استرس مزمن ممکن است به مرور زمان بر این ناحیه اثر منفی بگذارد و خطر بروز اختلالات شناختی را افزایش دهد.
البته محققان تأکید میکنند که این یافتهها به معنای آن نیست که استرس بهتنهایی باعث آلزایمر میشود، بلکه استرس مزمن میتواند یکی از عوامل مؤثر در کاهش سلامت مغز باشد.
چگونه اثر استرس بر مغز را کاهش دهیم؟
کارشناسان برای کاهش اثرات استرس بر عملکرد مغز توصیه میکنند:
- خواب کافی و منظم داشته باشید.
- فعالیت بدنی روزانه را فراموش نکنید.
- تمرینهای آرامسازی مانند تنفس عمیق یا مدیتیشن انجام دهید.
- روابط اجتماعی خود را حفظ کنید.
- در صورت تجربه استرس مزمن، از روانشناس یا مشاور کمک بگیرید.
جمعبندی
یافتههای جدید نشان میدهد استرس و مسیریابی مغز ارتباطی فراتر از یک احساس ذهنی دارند. افزایش هورمون کورتیزول میتواند فعالیت سلولهای شبکهای را کاهش دهد و باعث اختلال موقت در جهتیابی، تمرکز و حافظه فضایی شود. از آنجا که همین ناحیه مغزی در مراحل اولیه آلزایمر نیز آسیب میبیند، کنترل استرس نهتنها برای آرامش روان، بلکه برای حفظ سلامت شناختی و عملکرد مغز در بلندمدت اهمیت ویژهای دارد.
