بخشش، به عنوان یک فضیلت اخلاقی، هم به بخشنده و هم به خاطی سود میرساند. بسیاری از افراد فکر میکنند بخشش تنها برای آرامش خودشان است و همین سوءتفاهم ماهیت واقعی بخشش را تحریف میکند. بخشش واقعی شامل اقدامات خیرخواهانه نسبت به خاطیان است و تنها بهبود احساسات فرد بخشنده محدود نمیشود. وقتی بین بخشش و تسکین عاطفی تمایز قائل میشویم، فضیلت اخلاقی آن حفظ میشود و بخشش به یک عمل انسانی و اخلاقی واقعی تبدیل میشود.
جوامع و سوءتفاهم درباره بخشش
من اغلب در مصاحبهها میگویم که حدود ۹۹ درصد شرکتکنندگان در سخنرانیهایم مفهوم واقعی بخشش را اشتباه میفهمند. این جمله نقد افراد نیست؛ بلکه نشان میدهد جوامع در سراسر جهان هنوز زمان کافی برای بحث، درک عمیق و تمرین بخشش اختصاص ندادهاند. در طول قرنها، جوامع درباره معنای بخشش و نحوه اعمال آن سکوت کردهاند و به همین دلیل، افراد از نظر فلسفی و روانشناختی آماده بررسی ماهیت واقعی بخشش نیستند. نتیجه این است که وقتی مردم نیاز به بخشش پیدا میکنند، ابتدا تعریف دقیق بخشش و مرزهای آن را نمیدانند و همین باعث میشود مسیرهای اشتباه در بخشش را دنبال کنند بدون اینکه متوجه باشند.
باور رایج نادرست: «بخشش برای توست، نه برای خاطی»
یکی از باورهای رایج که در اینترنت بسیار دیده میشود این است که «بخشش برای توست، نه برای فرد خاطی». صفحات زیادی این عبارات را تکرار میکنند: «بخشش برای توست، نه برای آنها!» یا «بخشش درباره آنها نیست، درباره توست» و حتی «این هدیهای است که به خودت میدهی». این نگرش، بخشش را به یک ابزار روانشناسی خودمحور تبدیل میکند و ماهیت اخلاقی و انسانی آن را نادیده میگیرد.
خطاهای رایج در درک بخشش
بسیاری تصور میکنند بخشیدن «برای آنها» خطرناک است و ادامه بخشش به خاطی تکراری به خودشان آسیب میرساند. برخی فکر میکنند بخشش یعنی فاصله گرفتن از خاطی یا ادامه دادن زندگی بدون خشم، اما تحقیقات نشان میدهد تلاش صرف برای ادامه دادن زندگی نمیتواند خشم سمی را کاهش دهد. برخی دیگر گمان میکنند بخشش یعنی رها کردن خشم و درد، اما اگر فرد برای رهایی از درد دیگری را محکوم کند، این دیدگاه انسانیت او را کاهش میدهد و مخالف ماهیت واقعی بخشش است. بخشش واقعی شامل خوبی کردن نسبت به خاطی است، نه سرکوب یا تحقیر او.
بخشش از دیدگاه فلسفی
فلسفه نیز بخشش را به عنوان یک فضیلت اخلاقی تعریف کرده است. تحلیلهای جدید نشان میدهد بخشش شامل انگیزه ارادی، افکار و اعمالی است که هدفشان انجام خیر برای خاطی است. بخشش ویژگیهای اصلی فضایل اخلاقی را دارد: نیکوکاری، انتخاب آزاد، افکار و احساسات مثبت، رفتار خوب نسبت به خاطی، تمرین و تکرار و پذیرش تفاوتهای فردی. افراد با انتخاب آگاهانه افکار، احساسات و اعمال سودمند نسبت به دیگران، بخشش را عملی میکنند. ارسطو یادآوری میکند بخشش متفاوت از بخشودن، فراموش کردن یا آشتی است و به معنای رها کردن عدالت یا نادیده گرفتن مرزها نیست. بخشش یعنی نشان دادن رحمت بدون خودآزاری و حفظ تعادل بین انصاف و تعیین مرزها.
تفاوت ماهیت بخشش و پیامدهای آن
باید بین ماهیت بخشش و پیامدهای مثبت آن برای فرد بخشنده تمایز قائل شویم. ماهیت بخشش بر خوبی نسبت به کسی تمرکز دارد که رفتار بد انجام داده است. پیامد مثبت معمولاً بهبود سلامت روانی و حتی جسمی بخشنده است، اما نباید ماهیت واقعی بخشش را با پیامدهای روانشناختی اشتباه گرفت. اگر این دو را با هم اشتباه بگیریم، بخشش به یک استراتژی روانشناسی خودیاری تبدیل میشود و ممکن است باعث بیتفاوتی یا رفتار نادرست نسبت به خاطی شود. ماهیت و پیامدهای بخشش متفاوتاند و این تمایز باید همواره روشن باشد تا باور نادرست «بخشش برای خودت است، نه برای دیگران» ادامه پیدا نکند.
