با بددهانی کودک چه کنیم؟ راهکارهای عملی از نگاه روانشناس بالینی

روان درمان به نقل از فارس می‌نویسد: وقتی کودک حرف زشت می‌زند و ناسزا می‌گوید، چه کاری باید انجام دهیم؟ آیا بی‌تفاوت باشیم؟ آیا او را دعوا کنیم؟ چگونه رفتار کنیم که کودک این کلمات را تکرار نکند؟

یکی از رایج‌ترین دغدغه‌های والدین در فرایند تربیت فرزند، مواجهه با رفتارهای کلامی ناپسند است. بسیاری از مادران و پدران در این موقعیت دچار سردرگمی می‌شوند که واکنش مناسب در قبال بددهانی کودک چیست. در ادامه، پای صحبت‌های «زهرا مجیدی»، کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی می‌نشینیم و راهکارهای کارآمد این مسئله را مرور می‌کنیم.

اصل توجه به رفتار منفی و تفاوت آن با سخن ناپسند

روان‌شناسان بر این باورند که توجه به یک رفتار منفی، احتمال تکرار آن را افزایش می‌دهد. اما موضوع بددهانی کودک وضعیت متفاوتی دارد. اگر والدین در برابر ناسزاگویی کودک بی‌تفاوت باشند، اطرافیان بی‌تفاوت نمی‌مانند.

دیگران معمولاً با طرح پرسش‌هایی مانند «این حرف را از کجا یاد گرفتی؟» یا «این چه طرز حرف زدن است؟» واکنش نشان می‌دهند. همین واکنش‌های بیرونی به کودک می‌آموزد که استفاده از این کلمات، ابزار مناسبی برای جلب توجه دیگران است.

تفاوت روش بی‌تفاوتی در خانه و بیرون از منزل

به گفته زهرا مجیدی، محل بروز رفتار نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب روش برخورد دارد:

• وقوع بددهانی در خانه: اگر بددهانی کودک فقط در محیط خانه رخ می‌دهد، روش بی‌تفاوتی بهترین گزینه است. والدین نباید هیچ‌گونه واکنشی (مانند اخم یا دعوا) نشان دهند. سپس در فرصتی مناسب با کودک گفتگو کنند و بپرسند: «چه شد که این حرف را زدی؟ بیا درباره علتی که تو را ناراحت کرد صحبت کنیم.»

• وقوع بددهانی در بیرون از خانه: اگر کودک در جمع یا مهمانی حرف زشت زد، والدین باید پیش از ورود به مهمانی توافق‌ها را مرور کنند.

راهکارهای پیشگیرانه و تشویقی برای جمع‌های خانوادگی

والدین باید پیش از رفتن به مهمانی، لزوم استفاده از کلمات مؤدبانه را به فرزند خود یادآوری کنند. در طول مهمانی نیز این نکات را به او گوشزد نمایند.

اگر میزان تکرار رفتار زیاد است، والدین می‌توانند از سیستم پاداش استفاده کنند. برای نمونه به کودک بگویند: «اگر در مهمانی حرف‌های خوب بزنی، بعد از بازگشت به خانه خوراکی موردعلاقه‌ات را دریافت می‌کنی یا با هم فوتبال بازی می‌کنیم.» این روش، انگیزه رفتار مثبت را در کودک تقویت می‌کند و تجربه‌ای لذت‌بخش از حضور در جمع برای او می‌سازد.

مرحله اعمال محرومیت در صورت تکرار رفتار

اگر کودک با وجود به‌کارگیری روش‌های تشویقی همچنان به بددهانی کودک ادامه داد، والدین وارد گام اعمال محرومیت‌های معقول می‌شوند.

در این مرحله، والدین به‌طور شفاف به کودک اعلام می‌کنند که ناسزاگویی موجب محرومیت از یک فعالیت موردعلاقه می‌شود (مانند تماشا نکردن کارتون یا نخوردن بستنی). این واکنش قاطعانه به مرور زمان رفتار ناپسند را خاموش می‌کند.

نکته کلیدی؛ حذف منبع اصلی یادگیری

در کنار تمام راهکارها، یک اصل بنیادین وجود دارد که نباید از آن غافل شد: والدین باید منبع یادگیری کلمات ناپسند را شناسایی و حذف کنند.

یک توصیه مهم از زهرا مجیدی: تا زمانی که منبع اصلی حذف نشود، هیچ‌یک از روش‌های تشویقی یا تنبیهی تاثیر پایدار نخواهند داشت و کودک دوباره به همان الگو بازمی‌گردد.

اگر خود والدین ناخواسته از کلمات نامناسب استفاده می‌کنند، ابتدا باید رفتار خود را اصلاح کنند. اگر منبع یادگیری دوستان، هم‌بازی‌ها یا محتوای رسانه‌ای است، والدین باید دسترسی کودک به آن منبع را محدود یا قطع نمایند.