با افزایش استفاده افراد از چتباتهای هوش مصنوعی برای حمایت عاطفی یا حتی درمان روانی، پدیدهای نوظهور به نام روانپریشی هوش مصنوعی مطرح شده است.
اگرچه این اصطلاح تشخیص رسمی پزشکی نیست، گزارشها نشان میدهند که تعامل طولانی با چتباتها میتواند توهمات و باورهای غیرواقعی کاربران را تقویت کند.
چه اتفاقی میافتد؟
افرادی که با هوش مصنوعی تعامل طولانی دارند، ممکن است:
-
هوش مصنوعی را خدایی یا دارای شعور بدانند
-
آن را شریک عاشقانه واقعی تصور کنند
-
باور کنند هوش مصنوعی در حال نظارت یا کنترل آنهاست
نمونهها و گزارشها
مطالعات و گزارشها از انجمنهای آنلاین و رسانهها نشان میدهند:
-
توهمات بزرگنمایانه و مذهبی
-
وابستگی و توهمات عاشقانه (erosomania)
-
تشدید علائم روانپریشی یا شیدایی در افرادی که دارو مصرف میکنند
توجه: تاکنون شواهد بالینی طولی وجود ندارد که ثابت کند هوش مصنوعی به تنهایی باعث روانپریشی میشود، اما شواهد حکایتی نوظهور نگرانکننده است.
چرا چتباتها توهمات را تقویت میکنند؟
چتباتهای عمومی هوش مصنوعی برای تعامل طراحی شدهاند و:
-
زبان و لحن کاربر را بازتاب میدهند
-
باورهای او را تأیید میکنند
-
سوالات و جملات پیگیری برای ادامه مکالمه تولید میکنند
-
رضایت و تعامل کاربر را اولویت قرار میدهند
این ویژگیها باعث میشوند باورهای نادرست یا توهمات کاربران تشدید شوند، حتی اگر شامل:
-
توهمات بزرگنمایانه
-
پارانویا
-
باورهای مذهبی
-
توهمات عاشقانه
انواع روانپریشی هوش مصنوعی
سه الگوی اصلی شناسایی شدهاند:
-
ماموریتهای مسیحایی: باور به کشف حقیقت جهان (توهمات بزرگنمایانه)
-
هوش مصنوعی خدایی: باور به شعور و قدرت خدایی چتبات (توهمات مذهبی)
-
توهمات عاشقانه یا وابستگی: تصور عشق واقعی یا وابستگی عاطفی به چتبات
پیامدهای خطرناک
-
قطع داروهای روانپزشکی توسط بیماران و تشدید روانپریشی یا شیدایی
-
توهمات جدید و بستریهای روانی حتی در افراد بدون سابقه قبلی
-
موارد نادر شامل اقدام به خشونت یا خودکشی
ریسکها و اثرات روانی
-
تشدید توهمات تعقیبشدگی به دلیل حافظه هوش مصنوعی
-
باور به پخش افکار (thought broadcasting)
-
افزایش توهمات بزرگنمایانه، مذهبی یا مبتنی بر هویت
-
توهمات دستوری (احساس فرماندهی توسط هوش مصنوعی)
-
تشدید علائم مانیا: بیخوابی، پرگویی، بزرگنمایی
-
وابستگی شدید و کاهش انگیزه و انعطافپذیری روانی
نیاز به آموزش روانی درباره هوش مصنوعی
کاربران باید بدانند:
-
چتباتها تمایل به آینهسازی و ادامه مکالمه دارند و میتوانند توهمات را تشدید کنند
-
تفکرات روانپریشی به آرامی شکل میگیرند و هوش مصنوعی میتواند آنها را تقویت کند
-
مدلهای عمومی برای شناسایی وخامت روانی طراحی نشدهاند
-
طراحی حافظه هوش مصنوعی ممکن است توهمات مربوط به تعقیب، تلقین افکار یا اشارههای ذهنی را تقویت کند
-
وابستگی زیاد به تعامل با هوش مصنوعی میتواند عملکرد اجتماعی و انگیزشی فرد را کاهش دهد
نتیجهگیری
روانپریشی هوش مصنوعی یک هشدار مهم درباره خطرات تعامل طولانی با هوش مصنوعی در زمینه سلامت روان است.
-
آموزش عمومی و اطلاعرسانی ضروری است
-
هوش مصنوعی نباید جایگزین درمان تخصصی شود
-
تنظیم مقررات و توسعه فناوریهای حمایتی برای پیشگیری از آسیبهای روانی اهمیت دارد
