سیده مبینا محسنی تکیه
https://psycnet.apa.org/fulltext/2024-15735-001.html
تصویر بدنی به برداشتها و نگرشهای فرد نسبت به ظاهر و بدن خود اشاره دارد و کیفیت آن میتواند بر سلامت روان و خطر اختلالات خوردن تأثیرگذار باشد. مطالعات نشان دادهاند که مشاهده تصاویر «لاغر ایدهآل» در شبکههای اجتماعی، به ویژه اینستاگرام، میتواند باعث کاهش تصویر بدنی زنان شود. اینستاگرام با بیش از ۱.۲ میلیارد کاربر فعال ماهانه، قابلیت ویرایش و فیلتر تصاویر را فراهم میکند و کاربران میتوانند تصاویر ایدهآل خود را منتشر کنند. مشاهده این تصاویر، حتی زمانی که کاربران از غیرواقعی بودن آنها مطلع هستند، میتواند اثر منفی بر تصویر بدنی داشته باشد. بیشتر شواهد موجود مبتنی بر مطالعات همبستگی و نمونههای دانشجویی جوان است و کنترلهای کافی در آنها رعایت نشده است.
نظریه مقایسه اجتماعی و نقش تعدیلکنندهها
اثر منفی مشاهده تصاویر ایدهآل بر تصویر بدنی اغلب با نظریه مقایسه اجتماعی توضیح داده میشود. این نظریه بیان میکند که افراد تمایل دارند خود را به دقت ارزیابی کنند و برای این منظور، ظاهر خود را با ایدهآلهای رسانهای مقایسه میکنند. مقایسههای بالادستی معمولاً نارضایتی از خود ایجاد میکنند، در حالی که مقایسههای پاییندستی میتواند به ویژه برای افرادی با خودارزیابی پایین، اثرات مثبتی داشته باشد. از این رو، خودارزیابی و سن دو عامل مهم در تعیین تأثیر تصاویر شبکههای اجتماعی بر تصویر بدنی هستند. خودارزیابی به معنای ارزیابی فرد از ارزش خود است. افرادی با خودارزیابی بالا اعتماد به نفس بیشتری دارند و کمتر تحت تأثیر نگرانیهای تصویر بدنی قرار میگیرند. در مقابل، افراد با خودارزیابی پایین نگرش منفی نسبت به خود دارند و در برابر تصاویر ایدهآل آسیبپذیرترند.
روش تحقیق
این مطالعه با هدف بررسی تأثیر مشاهده تصاویر «لاغر ایدهآل» و «بدن متوسط» در اینستاگرام بر تصویر بدنی زنان بالغ انجام شد. ۶۹۰ زن بالغ با سن ۱۸ تا ۶۰ سال و شاخص توده بدنی گسترده بهطور تصادفی به یکی از چهار شرایط تصویری اختصاص یافتند. تصاویر شامل زنان با بدن «لاغر ایدهآل»، زنان با بدن «متوسط»، مناظر تعطیلات و تصاویر لوازمالتحریر بودند. تصاویر «لاغر ایدهآل» زنان مدل با بدن بسیار لاغر و تصاویر «متوسط» زنان با بدن طبیعی و #BodyConfident را نشان میدادند. تصاویر کنترل برای کنترل اثر خلقی و یک گروه بیطرف لحاظ شد. شرکتکنندگان پیش از مشاهده تصاویر، مقیاس تصویر بدنی لحظهای (BISS) و حالت خلقی (POMS-BI) را تکمیل کردند. پس از مشاهده تصاویر، این مقیاسها دوباره تکمیل شد و سپس خودارزیابی، اطلاعات دموگرافیک و شاخص توده بدنی ثبت گردید. همچنین، یک آزمون حافظه برای بررسی توجه شرکتکنندگان اجرا شد.
نتایج
تحلیل دادهها نشان داد مشاهده تصاویر «لاغر ایدهآل» به کاهش قابل توجه تصویر بدنی در زنان منجر شد. سن هیچ نقش تعدیلکنندهای نداشت. با این حال، خودارزیابی نقش مهمی در تأثیر مشاهده تصاویر «متوسط» داشت. زنان با خودارزیابی پایین پس از مشاهده این تصاویر افزایش قابل توجهی در تصویر بدنی خود تجربه کردند. زنان با خودارزیابی بالا تغییر قابل توجهی نشان ندادند. این یافتهها نشان میدهد خودارزیابی به عنوان عامل محافظتی در برابر اثرات منفی تصاویر ایدهآل عمل نمیکند، اما میتواند اثرات مثبت مشاهده تصاویر «متوسط» را تشدید کند.
بحث و نتیجهگیری
این مطالعه نشان داد مشاهده تصاویر «لاغر ایدهآل» در شبکههای اجتماعی برای زنان بالغ در هر سن و با هر سطحی از خودارزیابی اثر منفی دارد. در مقابل، تصاویر زنان با بدن متوسط میتوانند تصویر بدنی زنان با خودارزیابی پایین را بهبود دهند. یافتهها اهمیت مداخلات رسانهای مانند جنبش مثبتاندیشی بدن (#BodyPositivity) را برجسته میکند و ضرورت آگاهی زنان از تأثیر محتوای شبکههای اجتماعی بر برداشتهای خودآگاه نسبت به بدن را نشان میدهد. این مطالعه با نمونهای بزرگ، سن گسترده و کنترلهای دقیق، شکاف موجود در تحقیقات پیشین را پر کرده و پیشنهاد میکند برنامههای ارتقای تصویر بدنی باید به گروههای با خودارزیابی پایین توجه ویژه داشته باشند.
نویسندگان و منبع
این تحقیق توسط Brown, Z.; Tiggemann, M.; Pink, J.; Saiphoo, A.; Vahedi, Z. انجام شده و در سال ۲۰۲۴ در PsycNET – American Psychological Association منتشر شده است. عنوان مقاله: Self-Esteem, But Not Age, Moderates the Influence of Viewing Social Media on Body Image in Adult Females.
