بیشتر مشکلات زناشویی قابل حل کامل نیستند، اما برخورد با آنها با عشق و محبت میتواند صمیمیت را عمیقتر کند. از بین رفتن احترام و تمسخر، یکی از مخربترین عوامل ازدواج است؛ اسیدی که پیوندهای محبت و علاقه را حل میکند. هیچ کس کاملاً قابل اعتماد نیست و بخشش و همدلی، که نقطه مقابل تحقیر و تمسخر هستند، در یک رابطه سالم ضروریاند.
زوجهای عاشق، آنچه روانشناسان «توهمات مثبت» مینامند، دارند. با گذشت زمان، هر یک از همسران به نوعی شبیه تصویر مثبت و عاشقانهای میشوند که همسرشان از آنها دارد. جان گاتمن، کارشناس مشهور ازدواج، جادوی عشق را با نقل قولی از فیلم Sleepless in Seattle توضیح میدهد: شخصیت تام هنکس درباره همسر مرحوم خود میگوید: «اولین باری که او را لمس کردم، فهمیدم. مثل بازگشت به خانه بود، خانهای که هیچگاه نمیشناختم.»
ازدواج خوشبخت، زندگی سالمتر و طولانیتر
گاتمن که بیش از ۵۰ سال به تحقیق درباره ازدواج پرداخته، معتقد است ازدواج موفق موجب سلامت جسمی و روانی بیشتر، ثروت، تابآوری و شادی میشود. در مقابل، ازدواج ناموفق نه تنها باعث نارضایتی و افسردگی میشود، بلکه میتواند سیستم ایمنی را مختل کند و طول عمر را کاهش دهد. سالها پیش، گاتمن توانست با دقت ۹۰٪ پیشبینی کند که چه زوجهایی به طلاق میرسند. نکته جالب این است که بحث و مشاجره، جزو شاخصهای ازدواج ناموفق نیست. در واقع، اختلافنظرها فرصتی برای رشد فردی، درک بهتر و افزایش صمیمیت هستند.
مشکلات زناشویی دائمی و حلنشده
در یک سخنرانی TED در سال ۲۰۲۴، گاتمن و همسرش جولی توضیح میدهند که حتی در ازدواجهای خوب، فقط حدود یک سوم مشکلات زناشویی قابل حل کامل هستند و حدود دو سوم مشکلات همیشه تکرار میشوند.
اغلب وقتی زوجها مشاجره میکنند، موضوع واقعی دعوا سطحی نیست. زیر سطح اختلافات زناشویی، معمولاً افراد به دنبال پاسخ به پرسشهای اساسی درباره آزادی، معنا، تعلق، مرگ و انزوا هستند. این پرسشها را روانپزشک وجودگرای ایروین یالوم «مسائل نهایی» مینامد: آیا من را درک میکنی؟ میتوانم روی تو حساب کنم؟ آیا از من مراقبت خواهی کرد؟ مرا تحسین و قدردانی میکنی؟ وقتی سختیها پیش آمد، پشتم هستی؟ من برایت اهمیت دارم؟ ما متعلق به هم هستیم؟ اگر به تو متعهد باشم، هنوز آزادم؟ وقتی این نیازها برآورده نشوند، سوءتفاهمها افزایش مییابند، فاصله عاطفی ایجاد میشود و هر دو طرف دچار رنجش و نارضایتی میشوند. مطالعهای نشان داده که وقتی از همسران طلاق گرفته پرسیده شد دلیل شکست ازدواجشان چیست، هیچ زوجی پاسخ مشابه ندادند.
ارتباط و تعامل کلید سلامت ازدواج
با توجه به این که مشکلات زناشویی اجتنابناپذیر هستند، نحوه تعامل و تفکر زوجها درباره یکدیگر، عامل اصلی سلامت رابطه است. هیلن فیشر، مردمشناس زیستی، دریافت زوجهایی که عاشق باقی میمانند، از طریق رابطه جنسی منظم و ابراز محبتهای فیزیکی، مانند دست گرفتن، ارتباط برقرار میکنند و با تجربههای جدید، سفر و یادگیری مشترک، رابطه خود را تازه نگه میدارند.
تحقیر: خطرناکترین سم
جان گاتمن چهار عامل مخرب ازدواج را «چهار سوار آخرالزمان» نامید: انتقاد، دفاعپذیری، سنگدیوار شدن و تحقیر. هر یک از اینها میتوانند رابطه را تهدید کنند، اما تحقیر از همه مخربتر است. تحقیر باعث میشود ویژگیهای منفی شریک زندگی دائمی و ویژگیهای مثبت ناپایدار به نظر برسند. فردی که همسرش او را تحقیر میکند، ممکن است احساس حقارت، بیارزشی و رنجش کند و نهایتاً تحقیر متقابل ایجاد شود. تحقیر اعتماد، احترام و عشق را از بین میبرد و به سلاحی برای نابودی ازدواج تبدیل میشود.
همدلی و بخشش، ضد سم تحقیر
همدلی، یعنی خواستن شادی و دوری از رنج برای دیگری و درک دشواریهای او، نقطه مقابل تحقیر است. بخشش نیز ضروری است، زیرا هیچ کس کامل و کاملاً قابل اعتماد نیست. در ازدواج سالم، بخشش آسانتر است زیرا همسران اعتماد را بازسازی میکنند و رابطه را به بازی «داد و ستد» تبدیل میکنند نه «چشمدر-چشم».
عشق و توهمات مثبت
زوجهای عاشق دارای توهمات مثبت متقابل هستند، یا آنچه گاتمن «تعصب مثبت» مینامد. در ذهن هر شریک، فضایل همسر برجسته و نقصها کم اهمیت جلوه میکنند. حتی ممکن است عیبها جذاب به نظر برسند. این توهمات مثبت پیشبینیکننده دوام رابطه هستند. زوجهایی که عشقشان آنها را مجذوب نگه میدارد، ازدواجی پایدار دارند. هر شریک به مرور زمان به نسخه بهتری از خود تبدیل میشود که همسرش در ذهن او میبیند. به بیان دیگر، عشق کور نیست؛ عشق دوراندیش است.
