در پی جنگ ۱۲ روزه اخیر، دفتر سلامت روان وزارت بهداشت ظرفیتهای آموزشی و مشاورهای را فعال کرد تا به نیازهای روانی مردم پاسخ دهد. محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روان، گفت که مهمترین اقدام این دفتر ارائه آموزشهای سلامت روان و افزایش دسترسی به مشاوره تلفنی از طریق سامانه ۴۰۳۰ بود.
شالبافان توضیح داد که تجربه دوران کرونا به وزارت بهداشت کمک کرد پاسخ سریع بدهد. وی افزود: «وزارت بهداشت تلاش کرد با تمرکز ویژه بر سلامت روان، به شکل هدفمند نیازهای روانی مردم را برطرف کند.» محتوای آموزشی موجود بهروزرسانی شد و آموزشهایی ویژه این بحران آماده گردید.
مشارکت ۵۰۰ روانشناس و حجم بالای تماسها
حدود ۵۰۰ روانشناس از سراسر کشور به سامانه ۴۰۳۰ معرفی شدند و با این سامانه همکاری کردند. شالبافان اعلام کرد که حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تماس تلفنی برقرار شد و روانشناسان مستقیماً به تماسگیرندگان مشاوره دادند.
این آمار نشان میدهد که وزارت بهداشت علاوه بر تولید محتوا و آموزش عمومی، امکان تماس مستقیم را تقویت کرد تا مردم در لحظات بحرانی حمایت روانی دریافت کنند. شالبافان تأکید کرد که این خدمات همچنان ادامه دارد و مداخلات روانی پس از بحران نیز برنامهریزی شده است.
بهروزرسانی محتوای آموزشی؛ تفاوت جنگ با بلایای طبیعی
شالبافان گفت که محتوای آموزشی برای بحرانها از قبل آماده شده بود، اما ماهیت جنگ با بلایای طبیعی مانند زلزله متفاوت است. بنابراین وزارت بهداشت محتوای آموزشی را متناسب با ویژگیهای خاص بحران تنظیم کرد. وی توضیح داد: «تفاوت بحرانها باعث میشود نوع و عمق مداخلات روانشناختی هم تغییر کند.»
وی افزود که کودکان در بحرانهای طبیعی ممکن است خانواده خود را از دست بدهند و مداخلات روانی برای آنان متفاوت است. به همین دلیل، سندهای مداخلهای باید متناسب با نوع و شدت بحران بهروز شوند.
تقویت توانمندی روانشناسان شبکه بهداشت
وزارت بهداشت علاوه بر آموزش عمومی، آموزشهای تخصصی برای روانشناسان شبکه بهداشت ارائه کرد. شالبافان گفت: «این آموزشها شامل مداخلات روانشناسی در بحران و بلایا است و روانشناسان تازهکار میتوانند از آن بهره ببرند.» همچنین اعلام شد که حداقل دو تا چهار مدرس در هر استان آموزشها را ارائه میکنند.
این آموزشها کمک میکند تا نیروی انسانی بیشتری برای مواجهه با بحرانها آماده شود و مداخلات روانی استاندارد و کارآمد ارائه گردد.
همکاری با دیگر نهادها و رسانهها
وزارت بهداشت با سازمانها و رسانهها همکاری کرد تا محتوای آموزشی سریع به مردم برسد. این اقدام نشاندهنده برنامهریزی میاندستگاهی است که هدف آن افزایش دسترسی و اطلاعرسانی در کوتاهترین زمان ممکن است.
ادامه مداخلات پس از بحران: حمایت از آسیبدیدگان و خانوادهها
شالبافان تأکید کرد که اقدامات روانی محدود به روزهای اوج بحران نبود. وزارت بهداشت پیگیری مداخلات روانی برای افراد آسیبدیده یا خانوادههای داغدیده را ادامه میدهد. ارزیابیهای اولیه از روزهای نخست انجام شد و مداخلات تخصصی برای گروههای آسیبدیده ادامه دارد.
ضرورت واکنش سریع و اهمیت آموزش تخصصی
پاسخ سریع در بحران اهمیت زیادی دارد. اضطراب و استرس شدید میتواند به اختلالات بلندمدت منجر شود. فقدان دسترسی به خدمات مشاورهای پیامدهای اجتماعی و خانوادگی را تشدید میکند. تعداد تماسهای بالا با سامانه ۴۰۳۰ نشان داد که مردم نیاز جدی به پشتیبانی سریع داشتند.
آموزش تخصصی روانشناسان به وزارت بهداشت کمک کرد تا مداخلات هدفمند و کارآمد ارائه شود. این آموزشها شامل نحوه برخورد با کودکان، بازماندگان تلفات و شاهدان خشونت است.
چالشها و راهکارهای پیش رو
با وجود اقدامات انجامشده، چالشهایی باقی مانده است. وزارت بهداشت باید نیروی انسانی کافی تأمین کند و مناطق دورافتاده را پوشش دهد. همچنین نیاز به پیگیری درمانهای تخصصی، ادغام مداخلات روانی-اجتماعی در خدمات اولیه سلامت و رصد اثربخشی مداخلات وجود دارد. تجربه دوران کرونا و آموزش مدرسان استانی به تقویت این حوزه کمک کرده است، اما پایداری اقدامات نیازمند منابع و همکاری بینبخشی است.
گزارش وزارت بهداشت نشان میدهد که در ۱۲ روز جنگ اخیر، نظام سلامت ایران به سرعت فعال شد. تمرکز بر آموزش عمومی، مشاوره تلفنی و آموزش روانشناسان، محور واکنش وزارت بود. مشارکت ۵۰۰ روانشناس و ثبت ۷۰ تا ۸۰ هزار تماس نشان از تقاضای بالا و ظرفیت پاسخدهی نسبی دارد. وزارت بهداشت اعلام کرده است که پیگیری مداخلات پس از بحران ادامه خواهد داشت و با بهروزرسانی دستورالعملها و آموزشهای تخصصی، کیفیت خدمات روانی-اجتماعی ارتقا مییابد.
