در سالهای اخیر، بسیاری احساس میکنند رفتار افراد در فضای آنلاین به سمت خصومت و پرخاشگری بیشتری حرکت کرده است. روزانه با پیامها و اظهارنظرهای تحقیرآمیز، تنشهای سیاسی و برخوردهای خصمانه در شبکههای اجتماعی مواجهیم که این پرسش را مطرح میکند: آیا همه ما در فضای دیجیتال کمتر مهار شده و بدترین جنبههای خود را نشان میدهیم؟ تحقیقات جدید نشان میدهد پاسخ به این سؤال پیچیدهتر از آن است که به نظر میرسد.
مطالعات انجام شده توسط الکساندر بور و مایکل بنگ پیترسن، دانشمندان علوم سیاسی، نشان میدهد که خصومت آنلاین نتیجه فعالیتهای گروه کوچکی از کاربران است که با هدف کسب جایگاه و قدرت در فضای مجازی، رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان میدهند. این گروه محدود اما فعال توانستهاند فضای بحثهای آنلاین را به تسخیر خود درآورند و به همین دلیل، کاربران دیگر که رفتارهای ملایمتری دارند به تدریج از این مباحث کنارهگیری میکنند. در واقع، بیشتر افراد آنلاین رفتار خصمانه ندارند، بلکه این رفتارها توسط اقلیت برجستهتر و پررنگتر به نظر میرسد.
چرا بحثهای سیاسی آنلاین خصمانهتر از حضوری به نظر میرسد؟
یکی از باورهای رایج این است که ماهیت غیرحضوری و بدون چهره فضای آنلاین باعث میشود افراد رفتار بدتری نسبت به تعاملات رو در رو داشته باشند. اما بررسیهای انجام شده روی بیش از ۸ هزار شرکتکننده در مطالعات مختلف نشان میدهد که این فرضیه تنها تا حدی صحیح است. در واقع، خصومت در بحثهای سیاسی ناشی از شخصیتهای خاصی است که در هر دو فضای آنلاین و آفلاین، رفتار مشابهی دارند و علاقه زیادی به نشان دادن جایگاه خود با استفاده از پرخاشگری دارند. آنچه فضای آنلاین را متفاوت میکند، قابل مشاهدهتر بودن رفتار این افراد است که باعث میشود محیط مجازی خشنتر به نظر برسد.
اختلالات شخصیتی و نقش آن در پرخاشگری آنلاین
مطابق با گزارش DSM-5-TR، حدود ۱۰.۵ درصد جمعیت جامعه ممکن است دارای اختلالات شخصیتی باشند که رفتارهای پرخاشگرانه و خصمانه از ویژگیهای آنهاست. این درصد کم اما تأثیرگذار، به ویژه در فضای آنلاین که امکان دیده شدن و بیان آزادانهتر احساسات وجود دارد، میتواند تأثیر قابل توجهی بر فضای عمومی گفتگوها داشته باشد. بنابراین، پرخاشگری در فضای آنلاین بیش از آنکه حاصل تغییر رفتاری گسترده باشد، ناشی از دیده شدن بیشتر رفتارهای این گروه خاص است.
با توجه به اینکه تنها بخش کوچکی از کاربران عامل ایجاد فضای خصمانه در فضای مجازی هستند، این خبر خوبی است که اکثر کاربران رفتار خصمانهای ندارند. اما از سوی دیگر، باید به دنبال راهکارهایی برای کنترل و محدود کردن تأثیر منفی این اقلیت فعال باشیم تا فضای کلی آنلاین از این خصومتها آسیب نبیند. ایجاد فرهنگ احترام، تشویق به گفتگوی سازنده، و توسعه الگوریتمهای مدیریت محتوا میتواند به کاهش این نوع رفتارها کمک کند. در نهایت، آگاهی و آموزش کاربران درباره چگونگی برخورد با افراد پرخاشگر و کنترل خود در فضای آنلاین، کلید اصلی بهبود این شرایط خواهد بود.
