سیده مبینا محسنی تکیه
لایمرنس بهعنوان یک حالت شناختی ویژه در مراحل ابتدایی عشق رمانتیک، بهتدریج در گفتوگوهای عمومی و تحقیقات علمی جایگاه بیشتری پیدا کرده است. این تجربه رایج با اشتیاق سوزان برای ایجاد پیوندی دو نفره مشخص میشود و اگرچه برخی علائم آن شباهتهایی با عشق وسواسی دارد، اما در بنیانهای احساسی بهطور بنیادی با رفتارهای تعقیبی یا آزارگرانه تفاوت دارد.
ریشههای مفهوم لایمرنس در روانشناسی
در سال ۱۹۷۹، دوروتی تنوف در کتاب «عشق و لایمرنس» توضیح داد که برخی افراد هنگام عاشقشدن وارد حالتی کاملاً متفاوت از آگاهی میشوند. بهگفته او، این حالت مجموعهای از شور و عذاب، امید و اضطراب، و تمرکز ذهنی خستگیناپذیر بر فرد محبوب است. فرد دچار لایمرنس با هر نشانه کوچک از توجه یا بیتوجهی معشوق، دچار نوسانات شدید خلقی میشود. از نگاه علوم اعصاب مدرن، شدت این تجربه چنان بالاست که فرد میتواند عملاً به حضور یا توجه شخص محبوب «معتاد» شود. این وابستگی بهصورت پاداش طبیعی قدرتمندی عمل میکند که سیستم دوپامینی مغز را درگیر میسازد.
با اینکه مفهوم لایمرنس در روانشناسی دانشگاهی کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما در فرهنگ عمومی بهویژه با شکلگیری انجمنهای آنلاین، دوباره محبوب شده است. افراد تجربههای شخصی خود از این حالت را به اشتراک میگذارند و میپرسند که آیا لایمرنس بخشی طبیعی از عشق است یا نوعی اختلال روانشناختی. این بحث همچنان ادامه دارد و بسیاری تلاش میکنند بفهمند این تجربه چگونه میتواند روابط را شکل دهد یا حتی مختل کند.
تفاوت لایمرنس با عشق وسواسی
برخی افراد که لایمرنس را تجربه نکردهاند، آن را با اشکال دیگر عشق وسواسی اشتباه میگیرند. عشق وسواسی همراه است با کنترلگری، حسادت بیمارگونه و افکار مزاحم. در شدیدترین حالتها ممکن است به «اروتومانیا» یا هذیان عشق منجر شود. این نوع وسواس میتواند باعث رفتارهای آزارگرانه یا حتی تعقیب شود. برخی پژوهشهای اخیر حدس میزنند که شاید لایمرنس بتواند به تعقیب منجر شود، زیرا فرد لایمرنس زمانی احساس کنترل دارد که نوعی ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با فرد محبوب داشته باشد. با این حال، این فرضیه هنوز تایید نشده و نیازمند شواهد بیشتری است.
نیروی اصلی لایمرنس، میل عمیق و صادقانه برای ایجاد یک پیوند عاشقانه متقابل است. فرد میخواهد احساسش پاسخ داده شود و از حضور یا حتی خیالپردازی درباره فرد محبوب نوعی سرخوشی طبیعی دریافت میکند. اما نیروی پشت تعقیب کاملاً متفاوت است. تعقیبکننده به دنبال کنترل، اجبار به ارتباط، تنبیه برای ردشدن و لذت از ناراحتی قربانی است. این رفتار بیشتر ریشه در احساس حقبهجانب بودن، کینهجویی و مشکلات عمیق شخصیتی دارد.
چه کسانی لایمرنس را تجربه میکنند؟
در یک نظرسنجی گسترده در سال ۲۰۲۴، بیش از نیمی از بزرگسالان آمریکا و بریتانیا گزارش کردند که دستکم یکبار لایمرنس را تجربه کردهاند؛ مردان و زنان تقریباً به یک اندازه. اما رفتار تعقیبی بسیار نادر است و کمتر از یک درصد جمعیت مرتکب آن میشوند.
تنها نیمی از افراد لایمرنت گزارش کردند که علائمشان تا حدی شدید بوده که زندگی روزمره را مختل کند. این اختلال شامل افکار مزاحم، ناتوانی در تمرکز و دشواری در تنظیم خلق است. برای اینکه لایمرنس به تعقیب تبدیل شود، باید احساس عشق و امید به کینه و انتقام تغییر کند؛ فرآیندی که معمولاً در افرادی با شخصیتهای مشکلدار، سابقه اختلالات روانی یا رفتارهای خلافکارانه دیده میشود. در نتیجه، به نظر میرسد ریشه تعقیب مستقل از لایمرنس باشد و تنها ویژگیهای شخصیتی مشکلساز میتوانند مسیر را به سوی رفتارهای آسیبزننده هدایت کنند.
چرا پژوهش درباره لایمرنس ضروری است؟
با وجود گسترش توجه عمومی، پژوهش علمی درباره لایمرنس هنوز محدود است و حتی بر سر تعریف دقیق آن اختلاف نظر وجود دارد. لایمرنس بخشی رایج از تجربه عشق اولیه برای بسیاری از افراد است، اما در برخی موارد میتواند به احساسات دردناک، نوسانات خلقی و حتی رنج شدید منجر شود.
پرسش اصلی این است که چرا در برخی افراد این تجربه طبیعی به حالتی خارج از کنترل تبدیل میشود و چه ارتباطی با گذشته عاطفی، شخصیت یا سبک دلبستگی آنها دارد. این پرسشها نیازمند تحقیقات دقیق و گسترده هستند.
