سیده مبینا محسنی تکیه
زندگی با یک بیماری مزمنِ نامرئی تنها درد جسم نیست؛ ترکیبی است از سردرگمی، سوءتفاهم، قضاوتهای اشتباه و خودسرزنشیهایی که روزانه روح را فرسوده میکند. میلیونها نفر در جهان با شرایطی زندگی میکنند که از بیرون هیچ نشانهای ندارد اما از درون فرساینده و ناتوانکننده است. نویسنده این روایت نیز بیش از ۲۴ سال است که با چنین بیماریای زندگی میکند؛ بیماریای که پس از یک ویروس در سال ۲۰۰۱ آغاز شد و هرگز رهایش نکرد.
زندگی پس از ویروس: آغاز یک مسیر ناخواسته
او هرگز استقامت سابق خود را بازنیافت، احساس بیمار بودن همراهش ماند و علائم هرچند فروکش کردند اما ریشههای بیماری در بدنش ماندگار شد. این بیماری نامرئی هزینههای بزرگی داشت: از دست دادن شغل، دلکندن از فعالیتهایی که زمانی عاشقشان بود و خداحافظی با توانایی سفر. اما شاید سنگینترین هزینهاش این بود که دیگران او را سالم میدیدند، در حالی که هر روز با درد و فرسودگی دستوپنجه نرم میکرد.
در سالهای ابتدایی بیماری، اینکه دیگران مدام تکرار میکردند «تو که سالم بهنظر میرسی»، ذهن او را به سمت خودسرزنشی میبرد. فرهنگ عمومی و تبلیغات نیز این باور اشتباه را تقویت میکردند که اگر فقط درست بخوریم، درست ورزش کنیم و سبک زندگی «بینقص» داشته باشیم، همیشه سالم خواهیم ماند. همین باورها سالها احساس گناه و شرمندگی را بر او تحمیل کردند؛ گویی بیمار شدن یک شکست شخصی است. اما پس از سالها او به حقیقت رسید: بیمار است، چه دیده شود چه نه. و این آگاهی پایهای شد برای مهربانی با خود و پذیرش این مسیر ناخواسته.
یکی از سختترین تجربههای او، مواجهه با قضاوتهایی بود که از ناآگاهی دیگران سرچشمه میگرفت. خانواده، دوستان، کارفرمایان و حتی کادر درمان گاهی او را به تمارض متهم میکردند. روزی ایمیلی از یک شنوندهٔ برنامه رادیویی دریافت کرد که او را «متمارض» خطاب کرده بود. این قضاوت بیرحمانه اشکهای بسیاری از او گرفت؛ اما دوستی به او یادآوری کرد که چنین رفتارهای تلخی اغلب از درد و نارضایتیهای شخصی افراد نشأت میگیرد. همین نگاهِ همراه با شفقت، خشم او را فرو نشاند.
ورزش بهعنوان راهحل؟ سوءتفاهم بزرگ درباره درد مزمن
بارها پیشنهاد شده بود که «با ورزش کردن» بیماریاش را درمان کند. اما این سادهسازی خطرناک برای او کارساز نبود؛ چرا که فعالیت شدید، خستگی فلجکنندهاش را بدتر میکرد. البته حرکت ملایم برایش ضروری بود، پس با نوارهای ورزشی حتی در تخت ورزش میکرد. با این حال، توضیح این مسئله برای دیگران همیشه آسان نبود، زیرا ظاهر سالم او باعث سوءبرداشتهای جدی میشد.
او از افراد زیادی شنید که در اورژانس بهدلیل ظاهر سالمشان برچسب «دارو طلب» خوردهاند و از دریافت داروی ضروری برای کنترل درد محروم شدهاند. حتی زنی را میشناخت که فقط بهدلیل مشاهدهٔ باغبانی سبک در حیاط خانهاش، وضعیت معلولیت خود را از دست داد؛ در حالی که انجام فعالیت کوتاه و کمفشار هیچ تناقضی با ناتوانی بلندمدت ندارد.
واقعیت نادیدهگرفتهشده: معلولیت همیشه قابل مشاهده نیست
افراد زیادی تصور میکنند اگر شخصی واقعاً بیمار باشد، هرگز نباید بیرون برود، غذا بخورد یا مهمان دعوت کند. این تصور نادرست میتواند به قضاوتها و تصمیمهای ظالمانه منجر شود. او میگوید با وجود محدودیتها، گاهی کمی کار سبک مانند کندن علفهای هرز انجام میدهد؛ چرا که نمیشود همه کارها بر دوش همسرش باشد.
در نهایت او آموخت که بارِ توضیح و آموزش بر دوش خود اوست. باید به اطرافیانش کمک کند بیماری نامرئی او را درک کنند، حتی اگر برخی هرگز نپذیرند. مهمترین درسش این بود: دیگران همیشه نمیفهمند، و این ناتوانی مربوط به آنهاست، نه او.
وقتی پذیرفت که شاید برخی هرگز درد و رنج او را درک نکنند، توانست از انتظار برای رفتار ایدهآل دیگران رها شود. این رهایی باری سنگین را از دوشش برداشت و آرامشی ایجاد کرد که پس از سالها آن را تجربه نکرده بود. او امید دارد تمام کسانی که با بیماری نامرئی زندگی میکنند نیز یاد بگیرند با خود مهربان باشند؛ زیرا همه ما در این زندگی شایستهٔ دلسوزی هستیم.
