سیده مبینا محسنی تکیه
رشتهی روانشناسی در طول تاریخ نقش قابل توجهی در تثبیت نژادپرستی نظاممند داشته است. در گذشته، برخی پژوهشها و شواهد علمی گاه در خدمت تثبیت نظامهای نژادپرستانه قرار میگرفت و به تداوم تبعیض کمک میکرد. با این حال، امروزه علم روانشناسی در نقطهای سرنوشتساز قرار گرفته است و با ابزارها و دانش لازم برای ایجاد تغییر واقعی مجهز است. در اکتبر ۲۰۲۱، انجمن روانشناسی آمریکا (APA) رسماً بابت نقش خود در تداوم نژادپرستی نظاممند عذرخواهی کرد و متعهد شد بیش از ۵۰ اقدام مشخص را برای ایجاد رشتهای عادلانهتر و فراگیرتر اجرا کند. این تعهد نشان میدهد که علم روانشناسی باید در تلاش گستردهتر جامعه برای دستیابی به عدالت نژادی نقشی محوری ایفا کند.
روانشناسان با درک عمیق رفتار انسان و علم تنوع، در موقعیتی کلیدی برای از بین بردن موانع ساختاری و ترویج عدالت قرار دارند. بهرهگیری از پژوهشهای مبتنی بر شواهد به آنها امکان میدهد تا جامعهای عادلانهتر بسازند و دانش و منابع لازم را در اختیار سازمانها و حرفههای مختلف قرار دهند تا عدالت نژادی در محیطهای کاری و علمی گسترش یابد. ادغام بینشهای روانشناسی در برنامههای برابری، تنوع و شمول (EDI) برای پیشبرد عدالت نژادی و تحول خود رشتهی روانشناسی ضروری است.
روانشناسی و ایجاد آگاهی دربارهی نژادپرستی
دکتر مریم جرنیگان-نوسی، روانشناس مشاور، معتقد است که علم روانشناسی به ما کمک میکند تأثیر نژادپرستی را در سطوح فردی، نهادی و نظاممند بهتر درک کنیم. او میگوید: «درک نگرشها و باورهایی که ممکن است به تعصب و سیاستهای تبعیضآمیز منجر شوند، به ما اجازه میدهد مداخلاتی طراحی کنیم که این پیامدها را متوقف سازند.» پژوهشهای علمی نشان میدهد که در سازمانها، وضعیت موجود معمولاً راحت و آشناست، اما کار برای دستیابی به عدالت نژادی مزایای چشمگیری دارد که موفقیت سازمانی و رفاه کارکنان را افزایش میدهد.
مطالعات نشان میدهد که تنوع عمیق، شامل تفاوت در دانش، مهارت و ارزشها، خلاقیت و نوآوری تیمها را بهویژه در محیطهای حمایتی افزایش میدهد. همچنین، پیشبرد عدالت نژادی به کاهش تعصبات ضمنی و قالبهای ذهنی نژادی کمک میکند و فرهنگ سازمانی عادلانهتری ایجاد میکند. عدالت ارتباط مستقیم با رفاه و مشارکت کارکنان دارد و محیطهای کاری که سلامت روان و عاطفی کارکنان را اولویت قرار میدهند، شاهد رضایت شغلی و انگیزه بیشتر هستند.
ساخت محیطهای فراگیر و متنوع
حوزهی مراقبتهای بهداشتی و روانشناسی همچنان با چالشهای جدی در زمینهی نمایندگی نژادی و قومیتی روبهروست. طبق آمار، ۵۶٪ از پزشکان فعال سفیدپوست، ۱۷٪ آسیایی، ۶٪ اسپانیاییتبار و تنها ۵٪ سیاهپوست یا آفریقاییآمریکایی هستند. در روانشناسی، ۸۱٪ از روانشناسان سفیدپوستاند، ۸٪ اسپانیاییتبار، ۳٪ آسیایی و ۵٪ سیاهپوست یا آفریقاییآمریکایی.
ایجاد محیطی فراگیر نیازمند اقدامات ساختاری و پایدار است. پژوهشها نشان میدهد حمایتهای روانی-اجتماعی، منتورینگ و توجه به سلامت روان اعضای اقلیت، عوامل حیاتی در جذب و نگهداشت نیروهای متنوع هستند. آموزشهای کوتاهمدت تنوع معمولاً ناکافیاند و ممکن است نتیجه معکوس دهند، بنابراین باید از رویکردهای سیستمی و مداوم استفاده کرد. مشارکت فعال مدیران در حل مسئله، ارتباط بینگروهی و پاسخگویی اجتماعی راهکارهایی مؤثر برای ایجاد محیطهای فراگیر هستند.
تجربههای واقعی جوامع رنگینپوست میتواند منابع ارزشمندی برای آموزش متحدان و راهبردهای مقابلهای ارائه دهد. گزارشها نشان میدهد که بررسی تجربیات حرفهایهای سیاهپوست و اقلیتها، و آگاهی از پیامدهای شناختی و عاطفی تبعیض، به طراحی سیاستها و برنامههای مؤثر برای پیشبرد عدالت نژادی کمک میکند.
یکی از راهبردهای مؤثر، تأیید خود (Self-Affirmation) است. این روش شامل گفتن یا نوشتن جملات مثبت دربارهی خود بهصورت منظم است و میتواند تأثیر منفی تبعیض و تهدید ناشی از کلیشهها را کاهش دهد. پژوهشها نشان میدهد این رویکرد روابط میانگروهی را نیز بهبود میبخشد و افراد را در مواجهه با تبعیض مقاومتر میکند.
نقش روانشناسان در کاهش نابرابری سلامت
روانشناسان با آموزش خود قادر به شناسایی و رفع نابرابریهای سلامت روان هستند که اغلب نابرابریهای جسمی را تشدید میکنند. همکاری بینرشتهای با پزشکان، سازمانهای اجتماعی و سیاستگذاران، ایجاد مدلهای درمانی پاسخگو و منصفانه، و فعالیت در حوزه سیاستگذاری سلامت، بخشی از وظایف روانشناسان در پیشبرد عدالت اجتماعی است.
پیشبرد عدالت نژادی مستلزم تعهد واقعی و اقدام عملی از سوی متحدان است. ایجاد اعتماد، همدلی، پذیرش تفاوتهای فرهنگی و احترام به مرزهای شخصی از مهمترین عناصر همبستگی نژادی است. متحدان باید در برابر نژادپرستی ایستادگی کنند و از امتیازات خود برای تقویت صدای اقلیتها استفاده نمایند. آموزش مستمر دربارهی امتیازات نژادی و نقد تعصبات درونی نیز ضروری است.
برای تحقق عدالت در پژوهشهای روانشناسی، نمونههای متنوع نژادی و قومی باید در مطالعات لحاظ شوند. برنامههای آموزشی روانشناسی باید موضوعات مرتبط با نژاد و عدالت را ادغام کنند. ایجاد شبکههای منتورینگ و محیطهای حمایتی برای پژوهشگران رنگینپوست نیز ضروری است. ابزارهایی مانند راهنمای زبان فراگیر و چکلیست تنوع در مجلات علمی مسیر پژوهش عادلانهتر و حساستر به فرهنگ را هموار میکنند.
