پایانها و تغییرات بزرگ در زندگی، همچون بسته شدن یک فصل، میتوانند خاطرات سرکوبشده و احساسات ناگفته را دوباره زنده کنند. برای افرادی که تجربه تروما داشتهاند، این گذارها میتواند بار عاطفی گناه، شرم و احساسات ناتمام را تشدید کند. زمانی که پایان یا تغییر مهمی رخ میدهد، ذهن به گذشته بازمیگردد و جستجوی پاسخ برای سوالاتی مانند «کاش، باید، میتوانستم» شروع میشود؛ این چرخهای است که افراد تلاش میکنند با آن، کنترل از دست رفته را باز یابند و به نوعی از خودسرزنشی برای بقا پناه میبرند. این واکنش طبیعی، نه یک نقص شخصیتی بلکه پاسخ بقا به تروماست.
دشواری خودبخشی پس از تجربه تروما
سیستم عصبی افرادی که تروما را تجربه کردهاند، یاد میگیرد در گذشته به دنبال نشانههایی بگردد که میتوانستند از وقوع حادثه جلوگیری کنند. ذهن بارها و بارها به خود میگوید «اگر من قویتر بودم، بهتر عمل میکردم یا هوشمندتر بودم»، اما این تلاش برای کنترل در نهایت به شرم و خشم درونی تبدیل میشود. خودبخشی به معنای چشمپوشی از آسیبهای وارد شده توسط دیگران نیست، بلکه یعنی رها کردن بار مسئولیتی که هرگز به عهده ما نبوده است. روند بهبودی یعنی یادگیری نگه داشتن خاطرات بدون تنبیه و سرزنش خود، نه تلاش برای پاک کردن گذشته.
آیین نمادین «استخر خودبخشی»؛ راهی برای رهایی از گناه و شرم
یکی از روشهای مبتنی بر دانش تروما برای کمک به افراد در رهایی از گناه و شرم، آیین «استخر خودبخشی» است. این تمرین نمادین به افراد اجازه میدهد بارهای عاطفی خود را به بیرون منتقل کنند و مهربانی با خود را تجربه نمایند. این روش، که در کتاب «ابزارهای نوجوانان آسیبدیده و در معرض خطر» معرفی شده، میتواند به صورت فردی یا در گروه، در محیط درمانی، مدرسه یا خانه اجرا شود و به عنوان یک آیین پایانی سال برای بازسازی عاطفی بسیار موثر است.
وسایل مورد نیاز و مراحل اجرای آیین خودبخشی
برای اجرای این تمرین به یک کاسه بزرگ پر از آب گرم، چند سنگ صاف و متوسط، ماژیک دائمی، کاغذهای حلشونده (یا کاغذ توالت به عنوان جایگزین) و موسیقی آرامشبخش نیاز دارید. ابتدا با پذیرش اینکه بسیاری از انسانها به خاطر اتفاقات خارج از کنترل خود، خود را سرزنش میکنند، آرامش خود را برقرار کنید. سپس کاسه آب را نماد «استخر خودبخشی» قرار دهید، سنگها را برداشته و روی هر کدام ویژگیها و توانمندیهای خود را که به شما در مقابله با سختیها کمک کرده است بنویسید. این سنگها را در کف استخر قرار دهید تا به عنوان پایه و قوت شما شناخته شوند.
نوشتن و رهایی دادن بارهای گناه و شرم
در مرحله بعد، روی کاغذهای حلشونده احساسات گناه، شرم و مسئولیتهای ناحق را یادداشت کنید. این یادداشتها میتوانند جملاتی مانند «من خودم را به خاطر جدایی خانواده نمیبخشم» یا «احساس میکنم باید قویتر میبودم» باشند. سپس یکییکی این کاغذها را در آب بیندازید و تماشاگر حل شدن آنها باشید، تصور کنید که بارهای سنگین شما نیز به آرامی رها میشوند. این فرآیند رهایی با پذیرش کامل و بدون فشار اتفاق میافتد، و هدف آن تغییر رابطه شما با گذشته است نه پاک کردن آن.
بعد از رهایی بارهای عاطفی، زمانی را به تامل و احساس آرامش اختصاص دهید. میتوانید با خودتان درباره حس رهایی، ویژگیهایی که میخواهید در مسیر آینده همراه داشته باشید و معنای مهربانی با خود گفتگو کنید. این تمرین به شما کمک میکند که به جای سرزنش، خود را با مهربانی بپذیرید و گامهای بعدی زندگی را با آرامش بردارید.
آیینی برای همه سنین و شرایط
آیین «استخر خودبخشی» محدود به سن یا شرایط خاصی نیست و برای هر فردی که بخواهد از بارهای عاطفی خود رهایی یابد، مناسب است. به خصوص در لحظات گذار و پایان سال، این آیین فرصتی برای تجدید نیرو، بخشش خود و شروعی تازه فراهم میآورد.
با نفس عمیق، میتوانید این جملات را آرام با خود تکرار کنید: «من بهترین کار ممکن را با آنچه داشتم انجام دادم»، «مسئولیتی که هرگز مال من نبود را رها میکنم»، «میتوانم بقا و زندهمانی خود را بدون خودسرزنشی گرامی بدارم»، «من انتخاب میکنم که به جای سرزنش، با خود مهربان باشم و به جلو حرکت کنم». این جملات ابزارهایی برای بازگشت به مسیر خودبخشی در زمان بروز دوباره احساس گناه و شرم هستند.
