ذرات دارویی و آئروسلهای حاصل از استنشاق فنتانیل تنها به مصرفکننده محدود نمیشوند. دود فنتانیل و سایر اپیوئیدها میتواند محیط داخلی خانه را آلوده کند و افرادی که خودشان مصرف نمیکنند، از جمله کودکان، زنان باردار و بزرگسالان، پس از مواجهه با دود دستدوم یا دستسوم، آزمایشهای مثبت دارویی نشان دهند. این موضوع نشان میدهد که مصرف فنتانیل نه تنها برای مصرفکننده خطرناک است، بلکه برای دیگران در محیط نیز تهدید جدی ایجاد میکند.
برخی کارشناسان سیگار کشیدن فنتانیل را به عنوان جایگزینی «امنتر» نسبت به تزریق معرفی میکنند. این روش ممکن است خطراتی مانند به اشتراک گذاشتن سرنگ و عفونتهای HIV، هپاتیت C و سایر عفونتهای ناشی از تزریق را کاهش دهد. با این حال، هیچ شواهد مبتنی بر کارآزمایی بالینی وجود ندارد که نشان دهد سیگار کشیدن فنتانیل غیرقانونی ایمنتر از تزریق است. از نظر سمشناسی و علم مواجهه محیطی، سیگار کشیدن فنتانیل همچنان خطرناک است و میتواند با مواد دیگر ترکیب شود و خطرات جدیتر ایجاد کند.
سیگار کشیدن فنتانیل و آلودگی محیطی
سیگار کشیدن فنتانیل علاوه بر جلوگیری از خطرات تزریق، محیط را آلوده میکند. شواهد نشان میدهد که دود ایجاد شده میتواند هوای خانه را آلوده کند و خطرات جدی برای دیگران ایجاد نماید. مطالعات مرتبط با دخانیات، کانابیس، متآمفتامین و اپیوئیدهای خانگی نشان دادهاند که این خطرات تنها محدود به مصرفکننده نیستند و افرادی که در محیط مشترک زندگی میکنند یا به آن رفتوآمد دارند، در معرض قرار میگیرند.
شواهد از دود دستدوم و دستسوم
مطالعات متعدد درباره دخانیات نشان دادهاند که دود دستدوم و دستسوم میتواند باعث بیماریهای قلبی-عروقی، سرطان ریه، تشدید آسم، پیامدهای نامطلوب بارداری و حتی سندرم مرگ ناگهانی نوزاد شود. ذرات باقیمانده نیکوتین و محصولات احتراق روی دیوارها، فرشها، لباسها و گردوغبار باقی میمانند و راهی دیگر برای مواجهه کودکان و نوزادان ایجاد میکنند. همین اصل برای فنتانیل و سایر اپیوئیدها نیز صدق میکند و هیچ استثنایی در این زمینه وجود ندارد.
شواهد از کانابیس و متآمفتامین
مطالعات کنترلشده روی کانابیس نشان دادهاند که افراد غیرمصرفکننده در محیطهای تهویه ضعیف میتوانند پس از مواجهه با دود، میزان قابلتوجهی THC جذب کنند که در خون و ادرار آنها قابل تشخیص است. تحقیقات پروفسور آدریان بروینژیل و همکاران نشان دادهاند که این مواجهه میتواند منجر به وابستگی و علائم ترک شود. مشابه این وضعیت در مورد متآمفتامین نیز مشاهده شده است، به طوری که مواجهه محیطی در خانهها، آپارتمانها، خودروها و حتی اجاره کوتاهمدت باعث تغییرات رفتاری، اختلال خواب، سردرد و تحریک تنفسی میشود. ذرات و بخارات متآمفتامین روی دیوارها، سقفها، فرشها و وسایل شخصی تهنشین میشوند و حتی میتوانند دوباره وارد هوا یا از طریق تماس با پوست و بلع گردوغبار منتقل شوند.
شواهد از خانههای مصرفکننده تریاک
مطالعات در خانههای مصرفکننده تریاک در ولایتهای کابل، ننگرهار و بدخشان نشان داد که آلودگی محیطی دستدوم و دستسوم قابل توجه است. اپیوئیدها روی دیوارها، رختخواب، ظروف، اسباببازیها و سایر وسایل خانگی یافت شدند و میزان اپیوئید در موهای برخی کودکان مشابه مقادیر مصرفکنندگان واقعی بود. مواجهه کودکان و مادران با دود دستدوم و دستسوم منجر به نتایج مثبت آزمایش اپیوئید شد و نگرانیهایی درباره اثرات نورودوپامین بر رشد و خطر وابستگی ایجاد گردید.
محیطهای باز در مقابل بسته
سازمانهای بهداشت عمومی تأکید کردهاند که مواجهه کوتاه و تصادفی با دود فنتانیل در محیطهای باز یا با تهویه مناسب به ندرت منجر به مسمومیت یا اوردوز میشود. با این حال، خطر واقعی بستگی به محیط، تهویه، دفعات و مدت زمان سیگار کشیدن و میزان آلودگی سطحی دارد. مواجهه کوتاه در فضای باز کاملاً متفاوت است با دود مکرر در آپارتمان یا خودرو.
آئروسل فنتانیل و خطر اوردوز سریع
آئروسل فنتانیل در فضای بسته به دلیل خاصیت چربیدوست و اثر سریع آن میتواند باعث افسردگی تنفسی سریع و مرگ شود. نمونهای از این اثر در بحران تئاتر مسکو در سال ۲۰۰۲ مشاهده شد که آنالوگ آئروسل فنتانیل باعث مرگ چندین نفر شد. این نشان میدهد که حتی مقدار کم فنتانیل در فضای بسته میتواند خطرناک باشد.
از منظر کاهش آسیب، حذف سرنگ برخی از خطرات مرتبط با تزریق کاهش مییابد، اما مسیرهای مختلف مصرف و سرعت جذب سریع فنتانیل همچنان خطر اوردوز و مرگ را بالا نگه میدارد. سیگار کشیدن فنتانیل محافظی در برابر اوردوز مرگبار نیست و میتواند منجر به تکرار مصرف و افزایش دوز تجمعی شود.
پیامدهای عملی برای خانواده و پزشکان
سیگار کشیدن فنتانیل نباید ایمن یا کمخطر نامیده شود. پزشکان باید به بیماران توضیح دهند که استنشاق تنها برخی خطرات تزریق را کاهش میدهد و خطر اوردوز و مواجهه محیطی همچنان وجود دارد. پزشکان اطفال، خانواده و اورژانس باید مواجهه محیطی را هنگام بررسی تغییرات غیرمنتظره سلامت یا رفتار کودکان در نظر بگیرند. نوزادان، کودکان خردسال، زنان باردار و افراد با بیماریهای مزمن ریوی در معرض بیشتری هستند.
استراتژیهای کاهش آسیب برای کاهش بیماریهای مرتبط با تزریق ضروری هستند، اما کاهش خطر در یک حوزه، خطر کلی را از بین نمیبرد. سیگار کشیدن فنتانیل ممکن است در برخی جنبهها نسبت به تزریق کمخطرتر باشد، اما برای مصرفکننده و دیگران بیخطر نیست. مواجهه محیطی و خطر اوردوز همچنان وجود دارد و آلودگی خانهها و محیطهای بسته میتواند اثرات طولانیمدت بر کودکان و افراد غیرمصرفکننده داشته باشد.
