سیده مهسا سادات
شبکههای اجتماعی به منبع اصلی دسترسی سریع به اطلاعات روانشناختی برای میلیونها کاربر تبدیل شدهاند. با این حال، تحقیق جدیدی که توسط گاردین منتشر شده است، نشان میدهد بسیاری از ویدئوهای محبوب سلامت روان در تیکتاک حاوی اطلاعات نادرست یا گمراهکننده هستند و میتوانند تأثیر منفی روی مخاطبان داشته باشند.
مطالعهای که روی ۱۰۰ ویدئوی برتر با هشتگ #mentalhealthtips انجام شد، نشان داد که ۵۲ ویدئو از ۱۰۰ ویدئو شامل توصیههای غیرعلمی یا اشتباه بودند. بسیاری از این ویدئوها بسیار کلی و غیرکاربردی بودند و میتوانستند برداشتهای نادرست از سلامت روان ایجاد کنند.
رواج اطلاعات نادرست سلامت روان در تیکتاک
کارشناسان روانشناسی توضیح میدهند که زبان روانشناختی در این ویدئوها اغلب نادرست استفاده میشود. مفاهیمی مانند اضطراب، سلامت روان و اختلالات روانی به جای هم به کار میروند و این مسئله باعث سردرگمی مخاطبان میشود. دیوید اوکای، روانپزشک مشاور و محقق پزشکی روانی در کالج کینگز لندن میگوید: «ویدئوهای سلامت روان در تیکتاک اغلب به جای توضیح واقعیتهای پیچیده، نکات کوتاه و جلب توجه ارائه میکنند که میتواند گمراهکننده باشد.»
تحریف تجربه واقعی افراد
ویدئوهای تیکتاک گاهی تجربههای عادی و طبیعی احساسی را به عنوان نشانه اختلال شخصیت مرزی یا سوءاستفاده معرفی میکنند. دان پولتر، وزیر سابق بهداشت و روانپزشک NHS، هشدار میدهد: «این محتوا تجربههای واقعی افراد مبتلا به اختلالات روانی شدید را کماهمیت جلوه میدهد و اطلاعات نادرست، تأثیر منفی بر افراد آسیبپذیر دارد.»
آمبر جانستون، روانشناس دارای اعتبار از انجمن روانشناسی بریتانیا میگوید:«هر ویدئو با ارائه توصیههای کلی، پیچیدگی واقعی اختلال استرس پس از سانحه و علائم تروما را کاهش میدهد. این محتوا باعث میشود همه تصور کنند تجربه مشابهی دارند، در حالی که هر تجربه نیازمند مداخله متخصص مجاز است.»
پیامدهای فرهنگی و اجتماعی اطلاعات نادرست
متخصصان روانشناسی اجتماعی تأکید میکنند که مصرف بیشازحد ویدئوهای سلامت روان در شبکههای اجتماعی پیامدهای متعددی دارد:
کاهش ارزش مفاهیم علمی: اصطلاحاتی مانند «تروما» بار معنایی خود را از دست میدهند و به هر ناراحتی اطلاق میشوند.
افزایش خودتشخیصیهای نادرست: افراد بدون ارزیابی بالینی، تصور میکنند اختلال یا الگوی رفتاری خاصی دارند.
تفسیر اشتباه رفتارهای طبیعی: واکنشهای ساده انسانی مانند خستگی یا نیاز به فاصله به «رفتار سمی» یا «اختلال دلبستگی» تعبیر میشوند.
اختلال در روابط بینفردی: کاربران ممکن است به جای گفتگو و حل مسئله، از واژههای درمانی برای سرزنش یا حمله به دیگران استفاده کنند.
توصیه کارشناسان برای استفاده ایمن از شبکههای اجتماعی
کارشناسان توصیه میکنند که کاربران هنگام مشاهده محتوای سلامت روان در شبکههای اجتماعی، اقدامات زیر را رعایت کنند:
دید انتقادی نسبت به اطلاعات داشته باشید: محتوای شبکههای اجتماعی را بدون بررسی علمی نپذیرید.
به متخصص مراجعه کنید: به جای پیروی از توصیههای کلی و غیرعلمی، با روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.
از خودتشخیصی پرهیز کنید: تجربیات شخصی را بدون راهنمایی متخصص برچسبگذاری نکنید.
واکنش پلتفرمها و قانونگذاران
در واکنش به این یافتهها، قانونگذاران و کارشناسان خواستار تقویت مقررات برای جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست شدهاند. آنها معتقدند که پلتفرمها مسئولیت بیشتری در بررسی و حذف محتوای خطرناک دارند.
تیکتاک اعلام کرده است که ویدئوهایی که کاربران را از دریافت پشتیبانی پزشکی بازمیدارند یا درمانهای خطرناک را ترویج میکنند، حذف میشوند. با این حال، گستردگی انتشار محتوا و سرعت اشتراکگذاری، نظارت دقیق را دشوار میکند.
در حقیقت این تحقیق نشان میدهد که شبکههای اجتماعی میتوانند هم ابزار آموزشی مفید و هم منبع قابل توجهی از اطلاعات نادرست باشند. کاربران باید محتواهای سلامت روان را با دقت مصرف کنند و همیشه به متخصصان حرفهای مراجعه نمایند.
پیام روشن است: اطلاعات نادرست سلامت روان در تیکتاک میتواند برداشتهای اشتباه، خودتشخیصیهای آسیبزا و حتی تشدید مشکلات روانی ایجاد کند.
