تفاوت تغییر اجتماعی و آسیب اجتماعی
دکتر تقی آزاد ارمکی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و استاد جامعهشناسی، میگوید: «در سطح جامعه تفاوت روشنی میان تغییر اجتماعی و آسیب اجتماعی قائل نیستیم. به عنوان مثال، جوانان که مایل به ازدواج در سن پایین نیستند، این یک تغییر اجتماعی محسوب میشود و نه آسیب اجتماعی.» وی توضیح داد: «سن بالای ازدواج به دلیل تحصیل و کسب تخصص طبیعی است، اما جامعه آن را آسیب میداند و والدین به فرزندان فشار میآورند.»
زندگی شهری و آزادی مدنی
آزاد ارمکی تأکید کرد زندگی شهری اقتضائات خاص خود را دارد. دختران و پسران حق دارند فعالیتهای اجتماعی مانند رفتن به کافه یا شرکت در زندگی شبانه را تجربه کنند. این رفتارها تغییرات اجتماعی هستند، نه آسیب اجتماعی. او گفت: «زندگی شبانه، بخشی از تغییر اجتماعی است و قضاوت بر اساس ارزشهای قدیمی، نادرست است.»
دین و دستهبندی خودی و غیرخودی
استاد دانشگاه تهران به خط کشیدن جامعه بر اساس برداشتهای شخصی از دین اشاره کرد. وی گفت: «همه افراد که وارد عرصه دین میشوند، شبیه هم نیستند. ایجاد دستهبندی خودی و غیرخودی باعث میشود تغییرات اجتماعی به عنوان بیدینی یا آسیب قلمداد شوند.» آزاد ارمکی تأکید کرد پذیرش تغییر و همراهی با آن، میتواند ۸۰ درصد مشکلات اجتماعی را کاهش دهد.
سالمندان و تنهایی
آزاد ارمکی بیان کرد: «تنهایی سالمندان، به خودی خود آسیب اجتماعی نیست. تنها زمانی آسیب اجتماعی محسوب میشود که این تنهایی حالت تخریب اجتماعی پیدا کند.» وی اضافه کرد سالمندان نیروهای مثبت جامعه هستند و میتوانند نقش فعالی در زندگی اجتماعی ایفا کنند.
خشونت پنهان و طلاق
استاد جامعهشناسی توضیح داد: «طلاق به خودی خود آسیب نیست، بلکه خشونت پنهان در خانواده است که روابط اجتماعی را تخریب میکند.» وی تأکید کرد باید تمرکز بر شناسایی و مدیریت خشونت خانگی باشد تا آسیبهای اجتماعی کاهش یابد.
رهاشدگی و تغییرات مدرن
آزاد ارمکی گفت: «برخی افراد در جامعه شهری احساس رهاشدگی میکنند و این پدیده در حال تبدیل شدن به یک موضوع مهم اجتماعی است. رهاشدگی میتواند هم به عنوان تغییر و هم به عنوان آسیب دیدهسازی اجتماعی در نظر گرفته شود.» وی افزود: «تغییرات نسل زد، حضور زنان در دانشگاه و شهرها، مشکلات خاص خود را دارد اما اینها مساله نیستند، بلکه بخشی از تحول مدرن هستند.»
مداخله هوشمندانه در آسیبهای اجتماعی
استاد دانشگاه تهران بیان کرد: «مداخله در آسیبهای اجتماعی باید سنجیده، کمهزینه و کمآفت باشد. بدون نظریه جامع، مداخله میتواند مشکلساز شود.» وی افزود فقدان درک کامل از وضعیت امروز و دیروز جامعه، باعث میشود سیاستها ناکارآمد شوند.
توزیع نامتقارن منابع و مهاجرت
آزاد ارمکی به توزیع نامتقارن منابع اجتماعی، اقتصادی و قدرت اشاره کرد و گفت: «مثلاً در مناطقی که منابع آب وجود دارد، نیروی انسانی کم است و برعکس. تمرکز جمعیت در تهران و مهاجرت روستاییان به شهرها، باعث بروز مشکلات اجتماعی شده است.»
وی افزود چهار پایه جامعه ایرانی شامل دین، دولت، خانواده و جامعه مدنی است. هر گونه اختلال در همبستگی این چهار پایه میتواند به شکل آسیب اجتماعی ظاهر شود.
نکات عملی و راهکارها
-
تغییر اجتماعی را به عنوان یک پدیده طبیعی بپذیرید و آن را با آسیب اشتباه نگیرید.
-
در زندگی شهری، آزادی مدنی و فردگرایی را احترام بگذارید.
-
رهاشدگی سالمندان و افراد تنها را مدیریت کنید و آن را با آسیب واقعی اشتباه نگیرید.
-
خشونت پنهان در خانوادهها را شناسایی و درمان کنید.
-
در مداخله اجتماعی، اقدامات سنجیده و کم هزینه را اولویت دهید.
-
منابع و امکانات را متوازن توزیع کنید تا مهاجرت و تمرکز جمعیت مدیریت شود.
-
تغییرات نسلها و حضور زنان در جامعه را به عنوان فرصت ببینید، نه مشکل.
