استفاده از فیسبوک، به نوعی، یک وضعیت چرخۀ بنبست است. از یک سو، این شبکه اجتماعی به افراد اجازه میدهد ارتباطات بینفردی خود را تقویت کنند و پیوندهای اجتماعی را مستحکم سازند. با این حال، استفاده از این پلتفرم میتواند از نظر روانشناختی آسیبزا باشد. تحقیقات نشان دادهاند که حتی ترک فیسبوک به مدت یک هفته، رفاه روانی افراد را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد و آنها احساس آرامش و رضایت بیشتری دارند.
یافتههای تازه علمی درباره فیسبوک
مطالعهای که در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شده، این موضوع را تأیید میکند که استفاده از فیسبوک احتمالاً بیش از آنکه سودمند باشد، موجب کاهش رفاه روانی میشود. استفان اشتایگر، نویسنده این مطالعه، میگوید: «شبکههای اجتماعی مانند فیسبوک میلیونها کاربر در سراسر جهان جذب میکنند زیرا تعامل اجتماعی را بهشکلی فعال ارائه میدهند. اگرچه فیسبوک امکان برقراری ارتباط اجتماعی بیشتر را فراهم میکند، به نظر نمیرسد که باعث رضایت بیشتر از زندگی شود. ویژگیهای این شبکه باعث میشوند برخی افراد دچار استفاده مشکلساز از اینترنت شوند یا افرادی با گرایشهای اعتیادگونه جذب این محیط شوند.»
روش تحقیق و جمعآوری دادهها
اشتایگر برای این مطالعه، ۳,۳۵۳ بزرگسال آلمانیزبان را جذب کرد. او از آنها خواست تا مقیاس رضایت از زندگی (SWLS) را تکمیل کنند که شامل پنج مؤلفه برای سنجش رضایت کلی از زندگی است. همچنین پرسید که آیا کاربران فیسبوک هستند، چه میزان از شبکه استفاده میکنند و تعداد دوستانشان در این شبکه چقدر است. علاوه بر این، شرکتکنندگان مقیاس عزت نفس روزنبرگ و مقیاس سهمؤلفهای تنهایی را نیز تکمیل کردند.
هدف اشتایگر بررسی سه سؤال بود: نخست، آیا کاربران فیسبوک از زندگی خود بیشتر از غیرکاربران رضایت دارند؟ دوم، آیا داشتن تعداد بیشتری دوست فیسبوکی با رضایت بیشتر از زندگی مرتبط است؟ و سوم، آیا استفاده مکرر از فیسبوک باعث افزایش یا کاهش رضایت از زندگی میشود؟
نتایج مطالعه
تحلیل دادهها نشان داد کاربران فیسبوک نسبت به غیرکاربران سطح بالاتری از رضایت زندگی را گزارش نکردند. در واقع، غیرکاربران کمی بیشتر از کاربران از زندگی خود رضایت داشتند. همچنین، داشتن تعداد بیشتر دوستان فیسبوکی باعث افزایش رضایت از زندگی نمیشد. با این حال، کیفیت روابط نزدیک و واقعی خارج از فضای آنلاین با سطح رضایت از زندگی ارتباط مثبت داشت.
این مطالعه نشان داد که کاربران مکرر فیسبوک، در مقایسه با کاربران کماستفاده، رضایت کمتری از زندگی دارند. اشتایگر مینویسد: «ارتباط اجتماعی معمولاً باعث افزایش رضایت از زندگی میشود، زیرا انسانها موجوداتی اجتماعی هستند و تمایل دارند گروههای اجتماعی بسازند و با دیگران ارتباط برقرار کنند. با این حال، در این مطالعه، هیچ اثر مثبتی از داشتن حساب فیسبوک یا تعداد بیشتر دوستان فیسبوکی مشاهده نشد.»
محدودیتها و چشمانداز تحقیقات آینده
هیچ مطالعهای بدون محدودیت نیست. اشتایگر اشاره میکند که برخی تیپهای شخصیتی ممکن است از شبکههای اجتماعی سود ببرند. برای مثال، کاربرانی که بهطور فعال با دیگران تعامل دارند و محتوا به اشتراک میگذارند، بیشتر از کاربران غیرفعال بهره میبرند.
به گفته اشتایگر، تحقیقات آینده باید به ویژگیهای شخصیتی افرادی بپردازند که مستعد تجربه تأثیرات مثبت یا منفی شبکههای اجتماعی هستند. این اطلاعات میتواند به روانشناسان و مدیران کمک کند تا از اثرات منفی احتمالی فیسبوک جلوگیری کنند و استفاده سالمتر از شبکههای اجتماعی را ترویج دهند.
