باورهای خرافی میتوانند بر رفتار انسان اثر بگذارند و حتی منجر به آسیبرساندن به دیگران شوند. گاهی این باورها به شکل خلاقیت تاریک ظهور میکنند، یعنی ایدهها و راهحلهایی که ظاهراً خلاقانه هستند اما میتوانند خودخواهانه و مضر باشند.
حادثهای در ماهاراشترا
در آگوست ۲۰۲۲، پروندهای در هند مطرح شد:
-
زنی ۳۸ ساله توسط خانواده شوهر خود تحت فشار قرار گرفت تا زیر آبشاری در منطقه راتناگیری دوش بگیرد.
-
این اقدام به توصیه یک جادوگر محلی انجام شد و هدف آن ایجاد بارداری با فرزند پسر بود.
-
اگرچه قصد رنجش مستقیم نبود، اما تجربه برای زن بسیار آسیبزا و تحقیرآمیز بود.
این نمونه نشان میدهد که باورهای خرافی چگونه میتوانند به اعمال خطرناک منجر شوند، حتی زمانی که نیت اولیه مثبت به نظر برسد.
جادوی سیاه و کاربردهای آن
جادوی سیاه به استفاده از نیروهای ماوراء طبیعی برای رسیدن به اهداف خودخواهانه یا شرورانه گفته میشود.
-
در هند، قانون پیشگیری و ریشهکنی قربانی کردن انسان، رفتارهای غیرانسانی و جادوی سیاه سال ۲۰۱۳، استفاده از جادوی سیاه را منع کرده است.
-
با این حال، افراد به دلیل باور و امید به قدرت یا سود مالی، همچنان به این مراسمها متوسل میشوند.
مثالی دیگر مربوط به بیمارستانی در بمبئی بود:
-
اعضای هیئتامنا هفت کوزه حاوی مو و اسکلت پیدا کردند.
-
این اشیا نشاندهنده مراسم جادوی سیاه و تلاش برای جنگ قدرت مالی بود.
چرا باورهای خرافی همچنان دنبال میشوند؟
خرافات بر اساس شواهد علمی نیستند و از تصادفات یا شرایط گذشته شکل میگیرند. طبق فرهنگ لغت روانشناسی APA:
خرافه، باوری است که بر اساس منطق یا شواهد علمی نیست و تصور میشود برخی اعمال یا رویدادها میتوانند نتایجی نامرتبط را تحت تأثیر قرار دهند.
اثرات مثبت محدود
-
باور به خرافات شانس خوب میتواند خودکارآمدی را افزایش دهد.
-
برخی افراد با استفاده از داربستهای شناختی خرافی اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده و اضطراب کمتری تجربه میکنند.
-
مثال: داشتن دستمال خوششانسی در قرار ملاقات ممکن است حس اعتماد به نفس ایجاد کند.
توجه: این تأثیرات زمانی مثبت هستند که به دیگران تحمیل نشوند یا آسیب نرسانند.
خلاقیت تاریک خرافات
رفتارهای ناشی از خرافات معمولاً به منظور «اصلاح» وضعیت توصیه میشوند. این اقدامات میتوانند خلاقانه اما آسیبرسان باشند:
-
مراسم پیچیده و نمادین
-
خوردن خوراکی خاص برای افزایش ثروت
-
خوابیدن در جهت مشخص برای طول عمر والدین
ویژگیهای خلاقیت بدخواهانه
-
استفاده از ایدههای نو برای نتایج منفی یا آسیبرسان
-
فقدان همدلی یا ترس از پیامدها
-
اغلب توسط افرادی با نقشهای معنوی یا گادمنها طراحی میشود
گوروها و درمانگران معنوی
-
افزایش افرادی که خود را «گادمن» یا درمانگر معنوی معرفی میکنند
-
ارائه راهحلهای عجیب و پرهزینه
-
تبدیل مراسمها به کسبوکار و درآمدزایی از طریق کمک مالی، کالاهای تبلیغاتی و زیارتها
چرا مردم این راهحلها را دنبال میکنند؟
-
ترکیبی از ناامیدی، باور و عوامل فرهنگی
-
ایمان عمیق به کارکرد جهان
-
امکان فریب توسط کسانی که مراسم را طراحی میکنند
نتیجهگیری
باورهای خرافی میتوانند ابزار خلاقیت تاریک باشند که به دیگران آسیب میرساند. برای مقابله با آن:
-
آموزش علمی و آگاهی روانشناختی
-
مطالعه سازندگان مراسم و پیروان
-
جلوگیری از تبدیل ایمان به ابزار استثمار
