سیده مبینا محسنی تکیه
تقریباً هر هفته شاهد داستان مشابهی هستیم. فردی با گوشی هوشمند ویدیویی لرزان از شخصی سفیدپوست ضبط میکند که در حال انجام کاری است که بهعنوان نژادپرستانه برچسب میخورد. ارتشی از مفسران آنلاین بسیج میشوند. ویدیو وایرال میشود. فرد در ویدیو علناً شرمنده شده، اغلب شغلش را از دست میدهد یا از جامعه طرد میشود. نام او به هشتگی برای نفرت تبدیل میشود. این مقاله به بررسی فرهنگ طرد اجتماعی، تعریف آن، و روانشناسی پشت این پدیده میپردازد.
فرهنگ طرد در دوران پاندمی
در طول پاندمی کووید-۱۹، هیچ پدیده اجتماعی به اندازه فرهنگ طرد مورد بحث، نوشتن، و جدال قرار نگرفته است. هرکس تعریف خود را از این مفهوم ارائه میدهد، با دیگران تناقض ایجاد میکند، سردرگمی به وجود میآورد، و خشم، تحقیر، و خشم اخلاقی را برمیانگیزد. این وضعیت بحثهای سازنده را خفه میکند. بسیاری از پژوهشگران روانشناسی، فرهنگ طرد را با کنشگری در شبکههای اجتماعی برابر میدانند، اما این تعریف روانشناسی پشت آن را بهطور کامل توضیح نمیدهد. برای پژوهشگران، تعریف دقیق یک مفهوم و تعیین حوزه و مرزهای آن گامی ضروری در مطالعه آن است. تعریف خوب، پایهای برای درک مشترک فراهم میکند و به وضوح و بینش منجر میشود. با توجه به تأثیرات فرهنگ طرد بر افراد و نهادها، در این مقاله تلاش میکنم این پدیده را تعریف کنم.
طرد چیست؟
طرد عملی ارادی از سوی فرد است که بهطور عمومی یک متخلف ادراکشده را رد کرده و به دنبال آسیب رساندن به او میرود. هر رویداد طرد دو طرف دارد: فرد طردکننده و موجودیت طردشده (فرد، گروه، یا سازمان). طرد نیازمند درگیری طردکننده در سه فرآیند روانشناختی است: شناسایی یا آگاهی از تخلف و قضاوت درباره اهمیت آن، تجربه احساسات منفی قوی، و اقدام تنبیهی و علنی برای آسیب به متخلف. طرد با تخلف واقعی یا ادراکشدهای آغاز میشود که طردکننده آن را مشاهده کرده یا از آن آگاه میشود و جدی میداند. این تخلف میتواند هر چیزی باشد، از نقض ارزش سیاسی قوی (مانند ستایش یک سیاستمدار منفور) تا ارزش عدالت اجتماعی (مانند توییت در حمایت از ترنسهراسی یا گفتن چیزی نژادپرستانه به یک غریبه). حتی ارزشهای دیگر، مانند حمایت از حقوق حیوانات، میتواند تخلف محسوب شود، مانند سرو گوشت شیر یا قو در رستوران.
طردکننده احساسات منفی قوی مانند خشم، انزجار، ترس، و عصبانیت را در پاسخ به تخلف تجربه میکند. این منجر به رد عمومی (مانند افشاگری) و اقدامات تنبیهی علنی با شدتهای مختلف (مانند اخراج، شرمساری، یا تخریب شهرت) و اقدامات خصوصی (مانند تهدید از طریق ایمیل) میشود. هر کسی میتواند طرد شود؛ از سلبریتیهایی مانند جی.کی. رولینگ و رزآن بار تا افراد غیرمشهور مانند دومینیک موران، مدیر سابق چیپوتله، و شرکتهایی مانند گویا فودز و کیندنس یوگا همگی اخیراً هدف طرد قرار گرفتهاند.
تفاوت طرد با سایر انواع رد
طرد در برخی جنبهها شبیه به «گاستینگ» و «بایکوت» است، دو نوع دیگر از رد. مانند گاستینگ، طردکننده میخواهد ارتباط خود را با موجودیت طردشده قطع کند. اما برخلاف گاستینگ، طردکننده بهطور فعال به دنبال تنبیه و آسیب رساندن به او نیز هست. گاستینگ ردی خصوصی و منفعل است، در حالی که طرد ردی عمومی، پرشور، و تلافیجویانه است. بایکوت معمولاً به کسبوکارها اعمال میشود و شامل قطع حمایت مالی، مانند خرید نکردن، است. طرد گستردهتر است، اغلب افراد را هدف قرار میدهد و از انواع اقدامات تنبیهی استفاده میکند. هر دو بایکوت و طرد برای تنبیه متخلف ادراکشده هستند، اما طرد به دلیل واکنشهای عاطفی قویتر، فراتر میرود. ویژگی اصلی طرد این است که برای بسیاری از ناظران، اقدامات تنبیهی طردکننده نسبت به شدت تخلف نامتناسب به نظر میرسد. همچنین، طردکننده فرآیند قانونی را دور میزند. هیچ شکایتی، محاکمهای، یا فرض بیگناهی تا اثبات جرم وجود ندارد. قضاوت طردکننده مبنی بر گناهکار بودن متخلف برای آغاز اقدام تنبیهی کافی است.
طرد اجتماعی بهعنوان یک بیماری مسری
طرد فردی یک رد روانشناختی است. وقتی این عمل از طریق شبکههای اجتماعی منتشر میشود و دیگرانی که احساس مشابهی دارند یا به دنبال «تسکین خشم» هستند به آن میپیوندند، طرد مانند یک بیماری مسری گسترش مییابد و آسیب به موجودیت طردشده را افزایش میدهد. این به طرد اجتماعی تبدیل میشود. به جای یک نفر، حالا گروهی به دنبال اقدام تنبیهی علیه موجودیت طردشده هستند. گستردگی و سرعت شبکههای اجتماعی سوخت این گسترش را فراهم میکند. طرد اجتماعی گام دوم و ضروری فرهنگ طرد است. از نظر روانشناختی، فرهنگ طرد باید «طرد اجتماعی» نامیده شود، زیرا این همان چیزی است که هست. با این زمینه، طرد اجتماعی را میتوان اینگونه تعریف کرد: طرد اجتماعی رد عمومی جمعی یک فرد، گروه، یا سازمان برای تخلف ادراکشده است که از طریق شبکههای اجتماعی گسترش مییابد و با واکنشهای عاطفی منفی قوی و پیگیری اقدامات تنبیهی علنی مشخص میشود.
آنچه طرد اجتماعی نیست
این تعریف محدودیتهای طرد اجتماعی را توضیح میدهد. برخلاف ارتباط آن با جنبشهای عدالت اجتماعی، طرد اجتماعی به وابستگی سیاسی، ایدئولوژی، یا ویژگی خاصی محدود نیست. همچنین به سلبریتیها یا شرکتهای معروف یا انواع خاصی از تخلفات محدود نمیشود. هرکسی میتواند طرد کند و هرکسی میتواند برای هر دلیلی طرد شود، به شرطی که افراد کافی معتقد باشند هدف تخلف کرده و مایل به اقدام تنبیهی باشند. طرد اجتماعی بر اساس ارزیابی متعادل تخلف یا معیار مطلق خطا نیست. چون پاسخی احساسی است و به یک درک مشترک خاص از تخلف وابسته است، هر کمپین طرد ذاتاً مغرضانه است. عدم تحمل دیدگاههای مخالف، محدودیت آزادی بیان از طریق اجبار یا سانسور، و تنبیه نامتناسب از فرآیندهای جداگانهای هستند که در حمایت از اقدام تنبیهی به کار میروند. اینها عوامل محیطی هستند که از یک مورد به مورد دیگر متفاوتاند. هر تلاش برای طرد اجتماعی موفق نیست. ما از تلاشهایی آگاه میشویم که وایرال شده و توسط رسانههای اصلی گزارش میشوند. اینها بیشترین آسیب شهرتی و ملموس را به هدف وارد میکنند. ممکن است موارد بسیار بیشتری از طرد وجود داشته باشد که فراتر از چند نفر نرود و بدون تأثیر زیاد از بین برود.
