اکثر آمریکاییها از قانونیشدن مصرف دارویی کانابیس حمایت میکنند؛ با این حال هزاران مطالعه انجامشده نتوانستهاند اثربخشی اغلب کاربردهای پزشکی کانابیس و کانابینوئیدها را اثبات کنند. پژوهشگران، با درسگرفتن از روندهای تحقیقاتی داروهایی مثل کتامین و تجربههای شکستخورده گذشته، در حال بازنگری جدی در شیوه مطالعه این ماده هستند.
بیماران زیادی برای درد مزمن، کاهش اشتها، اختلالات خواب و مشکلات مختلف به استفاده از کانابیس یا CBD روی میآورند و تصور میکنند «طبیعی بودن» به معنای «ایمن و مؤثر بودن» است. اما مرور جامع و اخیر JAMA این باور را زیر سؤال میبرد. کوین پی. هیل، پژوهشگر دانشگاه هاروارد، تأکید میکند که فراتر از موارد تأییدشده FDA، شواهد کافی برای اثربخشی درمانی کانابیس وجود ندارد. بررسی بیش از هزار مطالعه نشان داده است که کانابیس در بیشتر کاربردهای پزشکی، هنوز اثباتنشده باقی مانده است.
ترکیبات پیچیده کانابیس و چالشهای تحقیقاتی
کانابیس شامل صدها ماده فعال زیستی مانند THC، CBD، کانابینوئیدهای فرعی و فلاونوئیدهاست. THC مهمترین ترکیب روانگردان این گیاه است و مسئول احساس نشئگی شناختهشده پس از مصرف ماریجواناست. بسیاری از مصرفکنندگان، کانابیس را در طولانیمدت استفاده میکنند و از آنجا که برخی اثرات مانند پیامدهای قلبیعروقی، روانپزشکی و وابستگی سالها بعد بروز میکند، نیاز به دادههای طولانیمدت بسیار ضروری است؛ اما این دادهها تا مدتی پیش وجود نداشت. مرور JAMA نشان داد که مصرف روزانه استنشاقی کانابیس با افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی همراه است و تقریباً یکسوم مصرفکنندگان به اختلال مصرف کانابیس دچار میشوند.
چرا داروهایی مثل کتامین مسیر متفاوتی دارند؟
برخلاف کانابیس، داروهایی مانند کتامین و سیلوسایبین تحت سازوکارهای استاندارد و سختگیرانه FDA مطالعه میشوند. این مطالعات شامل کارآزماییهای کنترلشده، دوزهای مشخص، طراحی دقیق و دادههای قابل تکرار هستند که ایمنی و اثربخشی را مستند میکنند؛ چیزی که در اغلب مطالعات کانابیس دیده نمیشود.
آیا کانابیس پزشکی تکرار الکل دارویی در دوران ممنوعیت است؟
در اوایل قرن بیستم، پیش از کشف آنتیبیوتیکها، الکل بهعنوان دارو برای کمخونی، فشار خون بالا، سل، حصبه، ذاتالریه و حتی تسکین درد در جراحی تجویز میشد. پزشکان نسخههایی شامل یک پینت ویسکی برای بیماران مینوشتند. این قیاس، امروز این سؤال را مطرح میکند که آیا کانابیس پزشکی، نسخه مدرن همان الکل دارویی نیست؟
با وجود دسترسی به درمانهای مدرن، بسیاری از بزرگسالان همچنان برای درد مزمن به ماریجوانای پزشکی پناه میبرند. دکتر سارا وینسون توضیح میدهد که برخی نوجوانان نیز از کانابیس استفاده میکنند چون تنها مادهای است که به آن دسترسی دارند. برای برخی جوانان، کانابیس برای درد عاطفی همان نقشی را دارد که استامینوفن برای درد جسمی؛ نتیجه مستقیم کمبود خدمات سلامت روان مؤثر برای نوجوانان.
یافتههای کلیدی مرور JAMA
بررسی بیش از هزار مطالعه توسط محققان JAMA نشان داد که شواهد کافی برای استفاده دارویی کانابیس در اغلب شرایط وجود ندارد. مشکلاتی مانند درد، اضطراب، افسردگی، بیخوابی و اختلالات خوردن، با وجود امید زیاد بیماران، پشتوانه علمی قابلقبولی برای درمان با کانابیس ندارند. علاوه بر این، محصولات کانابیس در بازار از نظر کیفیت، قدرت اثر و دوزدهی کاملاً ناهمگون هستند. هیل تأکید میکند که کانابیس، درست مانند الکل، شواهد کافی برای تبدیلشدن به یک داروی واقعی تأییدشده FDA ندارد. ریسکهای مصرف آن اغلب از فواید احتمالیاش بیشتر است. کانابیس باید تنها زمانی مطرح شود که درمانهای استاندارد شکست خورده باشند.
کانابیس عوارض قابل توجهی دارد. مصرف روزانه استنشاقی آن خطر بیماریهای قلبی، حمله قلبی و سکته را افزایش میدهد. نزدیک به یکسوم مصرفکنندگان بزرگسال، به اختلال مصرف کانابیس دچار میشوند. در حالی که اکثر مصرفکنندگان معتاد نمیشوند، امکان بروز اعتیاد کاملاً واقعی است.
پژوهشهای جدید و امید به استانداردسازی
هیل و همکارانش میگویند مطالعات گذشته کانابیس با مشکلاتی مانند ترکیبات متغیر، آلودگی، نمونههای کوچک و طراحیهای بدون کورسازی همراه بوده است. اما یک مطالعه جدید در Nature نشان میدهد که این روند در حال تغییر است.
ماتیاس کارست، استاد طب درد، مطالعهای استاندارد با عصاره دارویی و ثابت کانابیس (VER-01) برای درد مزمن کمر انجام داده است. این مطالعه شامل روش مرحله۳، دوسوکور، کنترلشده با دارونما و نمونه بزرگ بود و پیامدهایی مثل درد، عملکرد و خواب را بهطور دقیق ارزیابی کرد. این کار دقیقاً همان نوع پژوهش معتبر و قابل تکراری است که سالها مطالبه میشد.
جمعبندی علمی: کانابیس معجزه نیست
کانابیس، برخلاف تصور عمومی، یک معجزه پزشکی نیست. دههها مطالعه نتوانسته ایمنی و اثربخشی آن را برای اغلب کاربردهای پزشکی ثابت کند. هیچ نشانه روانپزشکیای وجود ندارد که توسط FDA برای مصرف کانابینوئیدها تأیید شده باشد. تنها شواهد نسبتاً قوی موجود، مربوط به کنترل درد مزمن و اسپاستیسیتی است. شواهد نشان میدهد کانابینوئیدها در نوجوانان و افرادی که در معرض خطر اختلالات روانپریشی هستند، میتوانند آسیبزا باشند.
دکتر هیل هشدار میدهد که همانطور که الکل در دوران ممنوعیت بهعنوان «دارو» تبلیغ میشد، کانابیس نیز بدون پشتوانه علمی کافی بهعنوان داروی معجزهگر معرفی شده است. ریسکهای این ماده معمولاً بیشتر از فواید اثباتنشده آن هستند و تنها باید در صورت شکست درمانهای معتبر، آن هم با بررسی دقیق ریسک و منفعت، مطرح شود.
