مصرف خودسرانه داروهای آرامبخش؛ خطری پنهان در شرایط بحران

آزاده اولیایی افزود: متاسفانه در شرایط بحران مخصوصا در شرایط تروماهای جنگ و مشکلات اجتماعی، افراد چون می‌خواهند نزدیک‌ترین و سهل‌ترین راه را انتخاب کنند که اضطراب خود را پوشش دهند، سریع به مصرف یک دارو روی می‌آورند و کمتر منطقی فکر می‌کنند.

وی اضافه کرد: ما در مدیریت هیجان ۲ مدل مدیریت هیجان داریم، یکی راهکارهای آنی و لحظه‌ای و هیجانی است و یکی راهکارهای مساله مدار و منطقی، مثلا فرد به جای اینکه فکر کند برنامه روتینی از جمله برنامه ورزشی یا گوش دادن به موسیقی یا یوگا برای مقابله با اضطراب خود اجرا کند فوری خوددرمانی می‌کند و به قرص‌هایی روی می‌آورد که هیچ دانشی در مورد اینکه کدام نوع قرص برایش مناسب است، ندارد.

این روانشناس و درمانگر اعتیاد ادامه داد: این فرد نمی‌داند آیا اصلا این قرص، مناسب حال او هست یا اینکه آیا این قرص مورد تائید پزشک است، داروهای ضداضطراب اگرچه قرار است اضطراب را کنترل کند اما این را پزشک تشخیص می‌دهد که کدام دارو برای چه کسی موثر است.

قرص آرامبخش را فقط روانپزشک باید تجویز کند

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور گفت: افرادی که انواع و اقسام قرص‌های آرامبخش و ضداضطراب را مصرف می‌کنند، باید حتما نسخه پزشک داشته باشند اما متاسفانه افراد زیادی بنا به اینکه چه کسی آنها را توصیه کرده است یا خودشان سرچ کرده‌اند، ناآگاهانه و خودسرانه این قرص ها را مصرف می‌کنند در حالیکه بسته به اینکه کاربرد این داروها چیست و اینکه برای چه شخصی تجویز شود، فقط و فقط روانپزشک باید تشخیص دهد.

اولیایی با بیان اینکه در یک نگاه کلی معمولا در شرایط بحران مصرف این داروها افزایش می یابد، افزود: برخی‌ها قبلا داروهای آرامبخش مصرف می‌کردند و حالا کنار گذاشته‌اند، دکتر به آنها توصیه کرده که نیازی به مصرف این داروها نیست اما دوباره در مواقع بحرانی، در آن شرایط مشابه قبلی که گیر می کنند ممکن است خودسرانه دارو مصرف کنند.

وی اضافه کرد: عده‌ای هم به توصیه دوستان خود دارو مصرف می‌کنند. احتمال اینکه مصرف خودسرانه داروهای ضد اضطراب در شرایط بحران بیشتر شود، وجود دارد.

تغییرات الگوی رفتاری، مهمترین علامت مصرف خودسرانه قرص‌های آرامبخش است

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور درباره علائم اعتیاد به مصرف قرص‌های آرامبخش و ضداضطراب گفت: شایع ترین علائم مصرف در تمام مواد اعتیادآور، تغییرات الگوی رفتاری مانند کم خوابی، پرخوابی، کم اشتهایی یا پراشتهایی، پرخاشگری و انزوا است، تمام اینها بستگی به نوع قرصی دارد که مصرف می شود، که هرکدام از این قرص‌ها علائمش متفاوت است و مثلا برخی داروها ممکن است داروهای محرک باشد که کم اشتهایی بیاورد.

اولیایی افزود: برخی دیگر ممکن است ماده مخدری باشد که اشتها را تغییر دهد، هر کدام از این داروها روی خلق و خو، رفتارها و حتی روی جسم علامت‌هایی دارد. مثلا در برخی داروهایی که از جنس آرامبخش و خواب آور و مسکن است -بسته به دسته بندی آن- علامت‌های مصرف آن متفاوت است اما به طورکلی موجب تغییرات الگوهای رفتاری زندگی می‌شود. مثل تبدیل پراشتهایی به کم اشتهایی یا برعکس، مثل تبدیل شور و هیجان به انزوا یا انزوا به هیجانات زیاد، هر کدام متفاوت است بنابراین خانواده باید به طور کلی مراقب تغییرات الگویی رفتاری باشد.

وی خاطرنشان کرد: البته بسیاری از تغییرات رفتاری، چیز مهمی نیست ممکن است تغییرات خلقی نوجوان یا جوان به خاطر تغییرات زمانی و بلوغ باشد و خانواده ها نباید نگران شوند مثلا نوجوان یا جوان با دوستش دعوایش می شود یا با خانواده‌اش مشکلی پیدا می‌کند و به خاطر همین منزوی و افسرده می شود و ربطی به مصرف دارو یا مواد ندارد اما با این وجود گاهی نیز علت آن مصرف دارو است بنابراین بهترین کار مشاوره با روانشناس و روانپزشک است که بفهمیم علت تغییرات رفتاری چیست.

درمان اعتیادهای دارویی سخت‌تر از اعتیاد مواد است

این روانشناس و درمانگر اعتیاد یادآور شد: هنگامی که سخن از پیشگیری از مصرف مواد و داروهای اعتیادآور به میان می‌آید، شامل همه موارد می‌شود؛ نوجوانان و جوانان در مدرسه و دانشگاه با سرفصل‌های آموزشی درباره پیشگیری از مصرف خودسرانه مواد مجاز -مانند دارو- یا مواد مخدر آشنا می‌شوند. پس در زمینه پیشگیری از اعتیاد، تفکیکی میان مصرف خودسرانه مواد مجاز و مواد مخدر نیست اما در زمینه درمان و مداخله، درمان و رصد اعتیادهای دارویی سخت‌تر است.

اولیایی تصریح کرد: اینکه چرا جوانان به مصرف خودسرانه روی می‌آورند شاید علت آن را باید در برخی کم‌کاری‌ها جستجو کرد. مثلا بر فضای مجازی توسط خانواده‌ها نظارتی نمی‌شود یا اینکه خانواده‌ها، نظارتی بر شناسایی دوستان فرزندانشان نمی‌کنند و ناگهان متوجه می‌شوند فرزندانشان به خاطر دوستی طولانی مدت با یک فرد ناشایست، رفتارهایشان تغییر کرده است.

وی تاکید کرد: نقش خانواده در پیشگیری این است که آگاهی خود را افزایش دهد؛ والدین به عنوان الگوی فرزندان باید مراقبت کنند که خودشان به صورت خودسرانه داروهای ضداضطراب مصرف نکنند و حتما از کودکی به فرزند خود یاد بدهند که مصرف هر دارویی باید با تائید پزشک باشد.

والدین، خودسرانه دارو مصرف نکنند

به گفته کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، در زمینه پیشگیری از اعتیاد به داروها و مواد، خانواده مسئولیت اصلی را در این زمینه دارد و البته دوستیابی، فرهنگ و هنجارهای خانوادگی و قانونگذاری خانواده در این زمینه نقش بسزایی دارند.

اولیایی افزود: در زمینه درمان اعتیاد به داروها نیز همراهی خانواده بسیار مهم است. آموزش‌ها نیز باید در این زمینه از طریق رسانه و فضای مجازی ارائه شود.

وی به خانواده‌ها توصیه کرد برای پیشگیری از اعتیاد به دارو و مواد بر رفتارهای فرزندان به دور از مچ گیری نظارت داشته باشند و این نظارت به گونه غیرملموسی باشد که حواسشان به نشانه‌ها باشد، مراقب تغییرات رفتاری باشند و اینکه سعی کنند رفتارهای صمیمی داشته باشند، اولین تکیه‌گاه فرزندانشان باشند و فضای رعب و وحشت ایجاد نکنند.

نکته طلایی؛ داروی همسایه برای شما خوب نیست

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور از خانواده‌ها خواست برخوردشان با فرزندانشان به گونه ای نباشد که نوجوانان، فاصله عاطفی ایجاد کنند.

اولیایی افزود: فرزندان باید خانواده خود را به عنوان بهترین دوست بشناسند. نکته طلایی توصیه ها به نوجوانان و جوانان و به ویژه خانواده‌ها این است که اگر همسایه شما یک داروی آرامبخش خاص استفاده می کند، قرار نیست همان دارو به شما جواب دهد.

وی ادامه داد: ممکن است این دارو با برخی داروهای شما تداخل داشته باشد، ممکن است مناسب شرایط شما نباشد و تشخیص آن فقط بر عهده روانشناس و روانپزشک است.

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور تاکید کرد: بنابراین هرگونه داروهایی که در این شرایط بحرانی، استرس و اضطراب خودسرانه مصرف شود حتما کار را مشکل می کند و عاقبت خوبی ندارد مگر اینکه ویزیت توسط پزشک انجام شود.

اولیایی افزود: امروزه هم به یمن فضای مجازی، ویزیت‌های آنلاینی است که با یک تلفن می‌توانید شرح حال خود را به پزشک بگویید و داروی مربوطه را دریافت کنید بنابراین خیلی هم سخت نیست که بخواهیم بگوییم رفت و آمد سخت باشد حتی اگر سخت هم باشد، چاره‌ای نیست جزاینکه نسخه دارویی فقط و فقط توسط پزشکان تجویز شود.

چرا جوانان به رغم آگاهی به پیامدهای منفی مصرف خودسرانه، باز هم دارو مصرف می‌کنند؟

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور در پاسخ به این سئوال که چرا جوانان به رغم آگاهی به پیامدهای منفی مصرف خودسرانه، باز هم دارو مصرف می‌کنند، گفت: افراد درباره آگاهی از خطرات مصرف قرص‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند، عده‌ای آگاه هستند و می‌دانند مصرف قرص بد است اما آن لحظه برایشان مهم این است که اضطراب خود را کنترل کنند.

اولیایی افزود: مثل کسی که فشارخون دارد و می‌داند نباید نمک بخورد و پزشک هم به او گفته است نباید نمک بخورد اما نمک می‌خورد و رعایت نمی‌کند، این شخص آگاهی دارد یا کسی که سیگار می‌کشد می‌داند سیگار مضر است و عوارض آن را می‌داند و با این وجود ادامه می‌دهد. پس صرف نداشتن آگاهی نیست، خیلی موارد حتی با داشتن آگاهی، تغییر رفتار رخ نمی‌دهد.

وی گفت: عده‌ای هم کسانی هستند که واقعا نمی‌دانند عوارض مصرف این قرص‌ها چیست که در این موارد، رسانه‌ها باید کمک کنند تا با ارائه اطلاعات کافی به مخاطب بتوانند آن عوارض و پیامدهای مصرف خودسرانه داروها را برای او شفاف‌سازی کنند.