سیده مبینا محسنی تکیه
تا همین چند سال پیش، «نظریه مردن اینترنت» فقط یک تئوری توطئهٔ عجیب به حساب میآمد. اما امروز محققان دادهکاوی میگویند تا ۶۰ درصد ترافیک اینترنت را رباتهایی تشکیل میدهند که دقیقاً طوری رفتار میکنند که انگار انساناند. این عدد نه تنها شوخی نیست، بلکه با سرعت دیوانهوار هوش مصنوعی هر روز بزرگتر هم میشود.
آن بحث آتشین سیاسی زیر پست اینستاگرام که تا صبح ادامه پیدا کرد؟ خیلی احتمال دارد بخش بزرگی از آن کامنتها را رباتهای اجتماعی نوشته باشند. وظیفهشان ساده است: خشم را بیشتر کنند، عصبانیت را تقویت کنند، چون تحقیقات بارها ثابت کرده خشم قویترین موتور engagement است. لایک، شیر، کامنت، فالو؛ هرچه بیشتر، الگوریتم پست را به افراد بیشتری نشان میدهد و چرخهٔ سمی ادامه پیدا میکند. ما در ازای محتوایی که آرامش و سلامت روانمان را میدزدد، داریم با چیزی خیلی گرانتر از پول پرداخت میکنیم: زمان زندگیمان.
آن همه نظر درخشان زیر تبلیغ یک کرم ضدجوش یا دورهٔ آموزشی؟ بخش بزرگی از آنها ربات هستند. صنعتی پنهان و پولساز که به آن «آستروتورفینگ» میگویند هنوز زنده و سالم کار میکند. پلتفرمها هرچه قدر هم ادعا کنند فیلتر دارند، روشها آنقدر پیشرفته شده که تشخیصشان تقریباً غیرممکن است.
ردیت هم دیگر جای آدمها نیست
آن پستهای بهظاهر اورجینال که ساعتها بحث زیرشان راه میافتد؟ خیلی وقتها فقط طعمهاند. رباتها پست میگذارند، ما کامنت مینویسیم، و تمام آن کامنتها مستقیم میروند توی دیتابیس آموزش مدلهای هوش مصنوعی مولد مثل ChatGPT. چون ChatGPT در اصل هیچ نمیداند؛ فقط یک تولیدکنندهٔ پیشرفتهٔ کلمه است. هرچه دادهٔ بیشتری از ما بدزدد، بهتر میتواند وانمود کند که انسان است.
ارز واقعی اینترنت دیگر پول نیست؛ توجه ماست
وجود رباتها راز نیست. چیزی که تازه داریم میفهمیم این است که بخش عظیمی از محتوایی که هر روز با آن تعامل میکنیم، فقط برای سه چیز طراحی شده: دزدیدن زمانمان، دزدیدن پولمان، و دزدیدن آرامشمان. خیلی از ما در عمق وجودمان این را حس کردهایم، اما راه عملیاش را پیدا نکردهایم. راهحلهای کلیشهای مثل «گوشی رو خاموش کن» یا «تایملیمیت بگذار» معمولاً دو روز بیشتر دوام نمیآورند.
تنها چیزی که واقعاً جواب میدهد
یک استراتژی ساده، ساختاریافته و وحشتناکاً مؤثر وجود دارد: فقط به مدت یک هفته، هر روز چند دقیقه وقت بگذار و این چهار چیز را دقیق یادداشت کن: کدام پلتفرمها را باز کردی، چقدر زمان صرف هر کدام کردی، تقریباً چه نوع محتوایی مصرف کردی، و مهمتر از همه؛ بعد از بستن برنامه چه احساسی داشتی؟ احساس شادی و انرژی داشتی یا احساس نگرانی، خشم، درماندگی و پوچی؟
این تمایز کوچک، تمام چیزی است که برای تغییر نیاز داری. چون وقتی دقیق ببینی کدام محتوا و کدام پلتفرم واقعاً به تو زندگی میدهد و کدامها فقط از تو میمکند، دیگر لازم نیست با ارادهٔ آهنین بجنگی؛ فقط انتخابت عوض میشود. هفتهٔ بعد که لاگت را نگاه کنی، خودت شوکه میشوی که چقدر از زندگیات را به رباتها و محتوای مرده هدیه داده بودی. و از همان لحظه میتونی اینترنت را دوباره برای خودت زنده کنی. اینترنت مرده نیست؛ فقط ما داریم به مردهها غذا میدهیم. یک هفته آگاهی کافی است تا دوباره زندهش کنیم.
