افسردگی یکی از شایعترین بیماریهای روانی است که به دلیل گستردگی و عوامل متعدد، آن را «سرماخوردگی بیماریهای روانی» مینامند. این اختلال تحت تأثیر عوامل متنوعی شکل میگیرد؛ از جنسیت و سابقه خانوادگی گرفته تا بیماریهای مزمن و رویدادهای ناگوار زندگی. اما پژوهشهای جدید، رابطه جنسی اجباری را به عنوان یک عامل خطر مهم و کمتر شناختهشده در ابتلا به افسردگی معرفی کردهاند. عوامل متعددی در بروز افسردگی نقش دارند که از جمله آنها میتوان به زن بودن، الگوهای فکری منفی، عوارض دارویی، مشکلات مالی، طلاق و بیماریهای مزمن اشاره کرد. هر یک از این موارد میتوانند به تنهایی یا در ترکیب با دیگر عوامل، ریسک افسردگی را افزایش دهند.
مطالعهای که توسط محققان دانشگاه میشیگان و یک دانشگاه بلژیکی انجام شده است، نشان میدهد زنانی که تجربه رابطه جنسی اجباری داشتهاند، بیش از دو برابر سایرین احتمال دارد که به افسردگی مبتلا شوند. در این تحقیق از اصطلاح «رابطه جنسی اجباری» استفاده شده است تا دامنه گستردهتری از تجارب تحمیلشده در روابط جنسی را پوشش دهد؛ حتی آنهایی که لزوماً تجاوز یا آزار جنسی نبودهاند اما به هر نحوی فرد احساس اجبار داشته است.
چرا این ارتباط تا کنون کمتر دیده شده است؟
یکی از دلایل اصلی عدم شناسایی زودهنگام این ارتباط، پیچیدگی عوامل افسردگی و گستردگی آنهاست که باعث شده بسیاری از درمانگران و پزشکان این موضوع مهم را نادیده بگیرند. علاوه بر این، بسیاری از زنان تمایل ندارند تجربههای جنسی اجباری خود را مطرح کنند یا ارتباط آن را با افسردگی سالها بعد درک نکنند.
از اوایل قرن بیستویکم، روانشناسان بر اهمیت بررسی کامل تجارب تروما در درمان مشکلات سلامت روان تأکید کردهاند. نسخه پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) نیز به طور ویژه به تأثیر تروماهای گذشته بر سلامت روان افراد توجه دارد. این رویکرد باعث شده درمانگران به سمت درمان مبتنی بر تروما بروند که در آن سابقه تروماها به دقت بررسی و درمان میشود.
بر اساس گزارش CDC، حدود ۲۰ درصد زنان و ۲ درصد مردان در طول زندگی خود تجربهای از رابطه جنسی اجباری داشتهاند. بیشترین گروه در معرض خطر، زنان جوان در اواخر نوجوانی و اوایل بیستسالگی هستند. همچنین افزایش گزارشها به واسطه حرکتهای اجتماعی مانند جنبش MeToo، آگاهی عمومی را افزایش داده و باعث شده تعداد بیشتری از قربانیان جرأت کنند تجربههای خود را افشا کنند.
ضرورت پرسش درباره سابقه تروما در درمان افسردگی
با وجود افزایش گزارشها، هنوز بسیاری از متخصصان سلامت روان به طور کامل به بررسی تاریخچه تروماهای جنسی بیماران نمیپردازند. زنان دارای سابقه رابطه جنسی اجباری بیش از دو برابر زنان عادی در معرض خطر افسردگی قرار دارند، بنابراین ضروری است هر درمانگر و پزشک در ارزیابی سلامت روان، پرسشهای جامع و دقیق درباره سابقه جنسی و تروماهای گذشته را انجام دهد.
