سیده مهسا سادات
به گزارش روان ۲۴ به نقل از ایرنا، در عصر فناوری و صفحهنمایشها، سکوت معنایی ندارد. نوجوانان امروز حتی وقتی گوشی خود را کنار میگذارند، ذهنشان همچنان در حال اسکرول است؛ از اکسپلور اینستاگرام تا نوتیفیکیشنهای بیپایان. نسلی شکل گرفته که لحظهلحظه زندگی را تجربه میکند، اما بیقراری را در عمق وجود خود حمل میکند. پرسش اساسی این است: چه بر سر مغز، روان و آرامش نوجوانان امروز آمده است؟
برای بررسی این پدیده و مسئله اعتیاد نوجوانان به موبایل، گفتوگویی با دکتر علیرضا تبریزی، روانشناس کودک و نوجوان، انجام شد. او درباره اعتیاد پنهان نوجوانان به موبایل، تأثیر دوپامینهای کوتاهمدت و نقش والدین در این روند توضیح داد.
نسلی با لذتهای فوری
دکتر تبریزی توضیح داد: «نسل امروز به دلیل کمبود سرگرمیهای هیجانانگیز یا گرانی بسیاری از تفریحات، وقت زیادی را در موبایل میگذرانند. این دستگاهها به نوجوانان امکان میدهند لذتهای کوتاهمدت و فوری تجربه کنند.»مرور شبکههایی مانند اینستاگرام و اکسپلور، نوجوانان را با محتوای فوری و جذاب روبهرو میکند. اما این تجربه در بلندمدت آثار منفی دارد. تبریزی گفت: «این چرخه میتواند نوجوانان را به موبایل وابسته کند. اعتیاد یعنی وابستگی به چیزی که بدون آن حال فرد خراب میشود.» وی افزود مقابله با اعتیاد نوجوانان به موبایل نیازمند اقدامات چندجانبه است و نمیتوان فقط روی خود نوجوان تمرکز کرد.
دوپامین کوتاهمدت؛ مغزی که طاقت تمرکز ندارد
دکتر تبریزی درباره اثرات حضور مداوم نوجوانان در فضای آنلاین توضیح داد: «مغز نوجوان با تحریک کوتاهمدت و مکرر، به ترشح مداوم دوپامین عادت میکند. این انتقالدهنده عصبی نقش تولید لذت و انگیزه دارد.» وی ادامه داد: «بازی با موبایل و مرور شبکههای اجتماعی باعث میشود نوجوانان دوپامین سریع و کوتاهمدت دریافت کنند. این الگو مغز را شرطی میکند که هر چیز لذتبخشی فوری باشد. به تدریج علاقه به فعالیتهای طولانی مانند مطالعه یا پروژههای مستمر کاهش مییابد.»
این روند محدود به نوجوانان نیست؛ بسیاری از بزرگسالان نیز دیگر حوصله مطالعه یا فعالیت طولانی ندارند. تبریزی گفت: «مغز نوجوان امروز در ترافیک دوپامین گرفتار شده و به جای عمق، سرعت را انتخاب میکند.»
شبکههای اجتماعی و شکلدهی شخصیت
دکتر تبریزی افزود: «شبکههای اجتماعی صرفاً ابزار سرگرمی نیستند. مرور زندگی لوکس دیگران ذهن نوجوان را به این باور سوق میدهد که خودش کمتر است. این نگاه میتواند عزتنفس او را کاهش دهد و نارضایتی ایجاد کند.» وی هشدار داد: «نوجوانانی که محتوای غمانگیز یا افسردهکننده میبینند، ممکن است همذاتپنداری کرده و خود نیز افسرده شوند. این وضعیت میتواند زمینهساز اعتیاد نوجوانان به موبایل باشد.»
آموزش به جای ممنوعیت
دکتر تبریزی گفت: «راه حل حذف شبکههای اجتماعی نیست. باید نوجوان آموزش ببیند تا تحلیلگر و انتخابگر باشد. دنبال کردن صفحات متنوع و مواجهه با عقاید مختلف، ذهن تحلیلی او را تقویت میکند و از آسیب فضای مجازی محافظت میکند.»
بازگرداندن آرامش؛ نقش خانوادهها
وی ادامه داد: «بسیاری از نوجوانان برای فرار از والدینی که مهارت ارتباط ندارند، به موبایل پناه میبرند. در این فضا، آزادی و کنترل کمتری حس میکنند، حتی اگر آرامش موقتی باشد.»
تبریزی تأکید کرد: «اگر میخواهیم آرامش به زندگی نوجوان بازگردد، باید از خانواده شروع کنیم. والدین باید با احترام و همدلی ارتباط برقرار کنند. تنها در این صورت نوجوان نیاز به فرار به فضای مجازی ندارد.»
راهکارهای عملی والدین برای کاهش وابستگی
جایگزین جذاب برای موبایل: والدین باید فعالیتهایی پیدا کنند که فرزندشان را خوشحال کند.
شناخت زبان عشق نوجوان: آگاهی از شیوه دریافت محبت و توجه توسط نوجوان، مؤثر است.
تعامل و توافق بر سر قوانین: زمان استفاده از گوشی را بر اساس توافق مشخص کنند، نه محدودیت مطلق.
تبریزی تأکید کرد: «این روشها بر پایه تعامل، احترام متقابل و مسئولیتپذیری استوارند و باعث میشوند نوجوان قوانین را بپذیرد.»
