سیده مبینا محسنی تکیه
در سال ۲۰۲۵، سازمان جهانی بهداشت و اتحادیه اروپا شعار رسمی روز جهانی سلامت روان را با عنوان «سلامت روان در بحرانهای انسانی» اعلام کردند. این شعار بر اهمیت حمایت روانی در زمان جنگ، بلایای طبیعی، بحرانهای پناهجویی و شرایط اضطراری تأکید دارد. واقعیتهای تلخ جهان از جمله جنگها، تغییرات اقلیمی و ناپایداریهای اجتماعی اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است.
بحرانهای انسانی و افزایش نیاز به حمایت روانی
سازمان جهانی بهداشت گزارش داده است که بیش از ۴۵۰ میلیون نفر در سراسر جهان تحت تأثیر بحرانهای انسانی قرار دارند. در اروپا، مهاجرتهای گسترده، جنگ اوکراین و ناآرامیهای خاورمیانه فشار زیادی بر سلامت روان مردم وارد کرده است. بلایای طبیعی مانند سیلهای ۲۰۲۵ در آلمان و فرانسه نیز آسیبهای روانی قابل توجهی ایجاد کردهاند.
اتحادیه اروپا برنامهای جامع با نام «EU4MentalHealth in Emergencies» را آغاز کرده است. این برنامه با همکاری WHO و سازمانهای مردمنهاد محلی اجرا میشود. هدف آن ارائه خدمات رواندرمانی، آموزش تابآوری و درمان تروما برای پناهجویان، امدادگران و شهروندان مناطق بحرانی است.
رویکرد جدید اتحادیه اروپا؛ از درمان تا پیشگیری
کمیسیون اروپا اعلام کرده است که سلامت روان باید جزو محورهای اصلی سیاستگذاری سلامت عمومی باشد. کشورهای عضو موظف شدهاند در برنامههای امداد و بحران، بخش ویژهای برای سلامت روان ایجاد کنند.
استلا کریاکیدس، کمیسیونر سلامت اتحادیه اروپا، گفته است: «ما نمیتوانیم به بازسازی شهرها فکر کنیم اگر ذهنهای آسیبدیده را فراموش کنیم.»
کشورهای اسکاندیناوی، آلمان، فرانسه و هلند برنامههای محلی برای ارائه خدمات روانی رایگان به بازماندگان بحرانها و کودکان مهاجر راهاندازی کردهاند. بودجهای ۱۵۰ میلیون یورویی برای آموزش رواندرمانگران بحران، توسعه خطوط تلفن اضطراری و ایجاد کلینیکهای سیار سلامت روان اختصاص یافته است.
تمرکز بر پناهجویان و کودکان در شرایط جنگ
یکی از محورهای اصلی روز جهانی سلامت روان ۲۰۲۵ در اروپا، کودکان و نوجوانان در مناطق بحرانی است. یونیسف و کمیسیون اروپا اعلام کردهاند که بیش از ۱۲ میلیون کودک در سراسر قاره دچار اضطراب و استرس مزمن شدهاند.
پروژه «Safe Minds, Safe Futures» در لهستان و رومانی راهاندازی شده است. این پروژه خدمات مشاوره، بازیدرمانی و رواندرمانی گروهی برای کودکان پناهجو ارائه میدهد. روانشناسان از آلمان و کشورهای حوزه بالتیک نیز در این برنامه مشارکت دارند. این نمونهای موفق از همکاری چندجانبه در حوزه سلامت روان است.
نقش سازمان جهانی بهداشت در هماهنگی جهانی
WHO اعلام کرده است که سلامت روان در بحرانها نباید یک واکنش موقت باشد. این موضوع باید بخشی دائمی از سیاستهای توسعه و امداد جهانی باشد.
دکتر تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل WHO، گفته است: «هیچ بحران انسانی بدون مداخله روانشناختی کامل نیست. بازسازی جسمی بدون بازسازی روان، ناقص و شکننده است.»
برنامه WHO در سال ۲۰۲۵ شامل ایجاد شبکهای از «مراکز تابآوری روانی» در کشورهای آسیبدیده است. این مراکز مداخلات کوتاهمدت، کاهش PTSD و کمک به جوامع محلی برای بازگشت به ثبات روانی را ارائه میدهند.
مشارکت نهادهای مردمی و دانشگاهی
در کنار دولتها و سازمانهای بینالمللی، نهادهای مردمی و دانشگاهها نیز فعال هستند. مؤسسه «Mental Health Europe» با همکاری ۷۰ دانشگاه و مرکز درمانی کمپینی با عنوان «Your Mind Matters in Crisis» راهاندازی کرده است. هدف آن افزایش آگاهی عمومی درباره مراقبت روانی در بحرانها است.
دانشگاههای لندن، آمستردام و پاریس سمینارهای تخصصی برگزار کردهاند. روانپزشکان و متخصصان بالینی در این سمینارها درباره تأثیر استرسهای ترومازا بر ساختار مغز و رفتار اجتماعی صحبت کردهاند.
گسترش رسانههای آگاهیبخش و روایتهای امید
شبکههای اروپایی مانند BBC، DW و France24 بخشهایی ویژه برای بازماندگان بحرانها تهیه کردهاند. هدف این برنامهها کاهش انگ اجتماعی پیرامون بیماریهای روانی و ترویج گفتوگوی آزاد درباره سلامت روان است.
در آلمان، پویشی با شعار «Talking Heals» اجرا شده است. این کمپین مردم را تشویق میکند درباره احساسات خود در مواجهه با بحرانها صحبت کنند. این حرکت فرهنگی در کنار برنامههای درمانی، جامعهای بازتر و همدلتر ایجاد کرده است.
نگاه به آینده؛ از بحران تا تابآوری جمعی
کارشناسان سلامت روان اروپا معتقدند که تمرکز امسال بر سلامت روان در بحرانها فرصتی تاریخی برای بازتعریف نقش انسان در برابر آسیبهای جمعی است. هدف نهایی تنها درمان فردی نیست، بلکه ایجاد جوامعی مقاومتر در برابر اضطراب، ناامیدی و آسیبهای روانی است.
دکتر ماری کلر لافورت، استاد رواندرمانی دانشگاه سوربن، گفته است: «سلامت روان در بحرانها یعنی آموزش امید؛ یعنی بازگرداندن معنا به زندگی کسانی که همه چیزشان را از دست دادهاند.»
