سیده مبینا محسنی تکیه
تیکتاک، اپلیکیشنی موبایلی که به کاربران امکان میدهد ویدیوهای کوتاه بسازند و به اشتراک بگذارند، در سال ۲۰۲۰ پر دانلودترین اپلیکیشن جهان بود. این اپلیکیشن هم فرصتهای خلاقانه و سرگرمکننده دارد و هم چالشهایی ایجاد میکند که والدین را نگران میسازد. درآمدهای کلان ستارههای جوان تیکتاک از قراردادهای تبلیغاتی و اخبار مرتبط با چالشهای خطرناک، باعث شده است والدین نسبت به این اپلیکیشن حساس باشند.
چالشهای تیکتاک چیست؟
چالشهای تیکتاک کاربران را به انجام یک اقدام و ضبط آن و به اشتراکگذاری در این شبکه اجتماعی “به چالش میکشند”. این چالشها از طریق جستجوی هشتگها پیدا میشوند و اغلب بر اساس ویدیوهای ترند شده شکل میگیرند. ویدیوهایی شامل آهنگها، حرکات رقص، لبخوانی یا مستندسازی یک فعالیت خاص میتوانند به سرعت ترند شوند. اکثر چالشها بیضرر هستند، اما برخی ممکن است خطرناک یا توهینآمیز باشند و امنیت کاربران را به خطر بیندازند.
جذابیت تیکتاک برای نوجوانان
یکی از دلایل محبوبیت تیکتاک، ورود آسان و امکان کنترل هنری محتوا است. کاربران میتوانند بدون داشتن ایده محتوای اصلی، نسخه خود از رقص، لبخوانی یا شوخیهای ترند شده را بسازند و در روند ترند شرکت کنند. این اپلیکیشن حس عضویت در یک جامعه و دیده شدن را تقویت میکند و برای افرادی که دوست دارند خلاق باشند و به تغییرات سریع واکنش نشان دهند، جذاب است. بیشتر کاربران تیکتاک در آمریکا زیر ۳۵ سال هستند و برای نوجوانان، این جذابیت میتواند گاهی باعث پذیرش خطرهای آنلاین شود.
تعامل فعال بهتر از مشاهده منفعل
اثرات روانشناختی شبکههای اجتماعی بیشتر به نحوه استفاده از آنها بستگی دارد تا مدت زمان استفاده. مشارکت فعال، شامل ارسال پست، اشتراکگذاری و کامنتگذاری، تجربهای مثبتتر از مشاهده منفعل محتوا فراهم میکند و میتواند به سلامت روان کمک کند.
ابزارهای خلاقیت در تیکتاک
تیکتاک امکانات متنوعی برای ویرایش ویدیو ارائه میدهد، از جمله افزودن موسیقی، تغییر سرعت، اضافه کردن متن و فیلترهای رنگی، افکتهای قبل از ضبط، استیکر و پسزمینههای سفارشی. این ابزارها به کاربران امکان میدهد با انرژی، هدفمندی و خلاقیت محتوای جذاب تولید کنند.
نکات مثبت تیکتاک
چالشهای تیکتاک باعث میشوند کاربران بهطور فعال در تعامل اجتماعی شرکت کنند و حس تعلق و عضویت در یک گروه را تجربه کنند. این اتصال اجتماعی برای رشد هویت نوجوانان و جوانان اهمیت دارد و میتواند در دوران قرنطینه و انزوای اجتماعی نقش مهمی در برقراری ارتباط با دیگران ایفا کند. تولید و اشتراک محتوا به کاربران اجازه میدهد تصویر خود از خود را گسترش دهند و تجربیات مشترکی برای بحث و تعامل با دوستان ایجاد کنند. علاوه بر این، سرگرمی، خندیدن و تجربه احساسات مثبت، اثرات ضد اضطرابی برای کاربران دارد.
نکات منفی تیکتاک
ساختار تیکتاک با فید قابل اسکرول، محتوای کوتاه و الگوریتم “For You” بسیار جذاب است، اما توجه بیش از حد به لایکها، کامنتها و اشتراکها میتواند باعث شود کاربران ارزش خود را بر اساس محبوبیت آنلاین بسنجند. چالشهای خطرناک و محبوب میتوانند فشار اجتماعی زیادی ایجاد کنند و نوجوانان به دلیل تکامل نیافته قشر پیشفرونتال، توانایی کافی برای ارزیابی خطر و تصمیمگیری منطقی ندارند.
قشر پیشفرونتال و تصمیمگیری نوجوانان
قشر پیشفرونتال بخشی از مغز است که تفکر منطقی، برنامهریزی بلندمدت و ارزیابی خطر را مدیریت میکند و تا اواسط ۲۰ سالگی تکامل نمییابد. به همین دلیل نوجوانان بیشتر تحت تأثیر فشار اجتماعی واکنش سریع نشان میدهند و ممکن است بدون بررسی خطرات در چالشها شرکت کنند.
نیازهای روانشناختی و اجتماعی
شبکههای اجتماعی نیازهای اساسی افراد برای احساس ارتباط و توانمندی را برآورده میکنند. حس تعلق و پذیرش همسالان انگیزه قدرتمندی است که میتواند باعث شود نوجوانان چالشهای آنلاین را بدون ارزیابی خطر تجربه کنند.
راهنمایی برای والدین
والدین باید نسبت به ترندها و مدهای جدید اضطراب نداشته باشند و بدانند فناوری تنها یک ابزار است. ایجاد تفکر انتقادی در کودکان و نوجوانان، گفتگو درباره رفتارهای دیجیتال و آموزش مسئولیتهای شهروند دیجیتال به فرزندان کمک میکند انتخابهای درست داشته باشند. یک رابطه باز و اعتمادآمیز، فرصت مناسبی برای ارائه راهنماییهای لازم درباره اپلیکیشنهای جدید و چالشهای آنلاین فراهم میکند.
نکات مثبت استفاده از تیکتاک
استفاده از تیکتاک میتواند سبکبال و خوشروح بودن، ایجاد ارتباط اجتماعی، مشارکت در حس تعلق و عضویت، یادگیری مهارتهای جدید، تجربه خنده و رقابت دوستانه، و همکاری در تولید محتوای سرگرمکننده را تقویت کند.
نکات ایمنی در تیکتاک
بررسی تنظیمات حریم خصوصی، کنترل والدین، اشاره به چالشهای بالقوه خطرناک، توضیح خطرات و ریسکهای غیرضروری و استفاده از مثالهای واقعی برای آموزش، از نکات ایمنی مهم هستند. ایجاد قرارداد استفاده از فناوری بین والدین و فرزندان نیز میتواند انتظارات و نیازهای هر دو طرف را روشن کند.
