استرس چگونه سیستم مسیریابی مغز را مختل میکند؟
به گزارش روان ۲۴ به نقل از خبرآنلاین، بسیاری از افراد در شرایط پراسترس ناگهان احساس میکنند تمرکز خود را از دست دادهاند، مسیرهای آشنا را اشتباه میروند یا حتی آدرسهای ساده را فراموش میکنند. تأثیر استرس بر مسیریابی مغز موضوعی است که پژوهشهای جدید علوم اعصاب آن را تأیید کردهاند. نتایج این تحقیقات نشان میدهد افزایش هورمون کورتیزول میتواند عملکرد بخشهایی از مغز را که مسئول جهتیابی، حافظه و تمرکز هستند، به طور موقت کاهش دهد.
این یافتهها توضیح میدهد که چرا هنگام اضطراب یا فشار روانی، بسیاری از افراد بیشتر دچار سردرگمی و خطا در پیدا کردن مسیر میشوند.
GPS درونی مغز چگونه کار میکند؟
مغز انسان دارای یک سیستم موقعیتیابی طبیعی است که دانشمندان از آن با عنوان GPS درونی مغز یاد میکنند. این سیستم به کمک سلولهایی به نام سلولهای شبکهای (Grid Cells) که در قشر انتورینال قرار دارند، موقعیت بدن را نسبت به محیط تشخیص میدهد.
این سلولها وظایف مهمی بر عهده دارند، از جمله:
- تشخیص موقعیت مکانی
- محاسبه فاصلهها
- پیدا کردن مسیر بازگشت
- حفظ جهت حرکت
- کمک به حافظه فضایی
به لطف این سیستم، انسان حتی بدون استفاده از نقشه یا GPS تلفن همراه نیز میتواند در محیطهای آشنا مسیر خود را پیدا کند.
استرس چگونه عملکرد این سیستم را کاهش میدهد؟
در پژوهشی که با استفاده از تصویربرداری MRI انجام شد، محققان عملکرد مغز افراد را پس از افزایش سطح کورتیزول بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که سطح کورتیزول بالاتری داشتند:
- خطاهای بیشتری در جهتیابی داشتند.
- مسیر بازگشت را سختتر پیدا کردند.
- در تشخیص موقعیت مکانی عملکرد ضعیفتری نشان دادند.
- کاهش فعالیت سلولهای شبکهای در مغزشان مشاهده شد.
این نتایج نشان میدهد تأثیر استرس بر مسیریابی مغز یک پدیده واقعی و قابل اندازهگیری است.
چرا هنگام استرس تمرکز کاهش پیدا میکند؟
در شرایط استرس، مغز اولویت خود را از فعالیتهای شناختی به سمت حفظ بقا تغییر میدهد. به همین دلیل بخش زیادی از انرژی مغز صرف تشخیص تهدیدها و واکنش سریع میشود.
در نتیجه ممکن است عملکردهای زیر به طور موقت کاهش یابد:
- تمرکز
- حافظه کوتاهمدت
- تصمیمگیری
- جهتیابی
- دقت در پردازش اطلاعات
به همین دلیل است که بسیاری از افراد هنگام اضطراب، حتی مسیرهای کاملاً آشنا را نیز اشتباه میروند.
ارتباط استرس مزمن با آلزایمر
یکی از مهمترین نکات این پژوهش، ارتباط احتمالی آن با بیماری آلزایمر است. قشر انتورینال، محل قرارگیری سلولهای شبکهای، از نخستین بخشهای مغز محسوب میشود که در بیماری آلزایمر آسیب میبیند.
پژوهشگران معتقدند قرار گرفتن طولانیمدت در معرض استرس و افزایش مداوم کورتیزول ممکن است در بلندمدت به این ناحیه آسیب برساند و احتمال بروز اختلالات شناختی را افزایش دهد. البته برای اثبات رابطه مستقیم میان استرس مزمن و آلزایمر هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است.
چگونه اثر استرس بر مغز را کاهش دهیم؟
برای کاهش اثرات منفی استرس بر عملکرد مغز، متخصصان توصیه میکنند:
- خواب کافی و باکیفیت داشته باشید.
- فعالیت بدنی منظم انجام دهید.
- از تمرینهای تنفس عمیق و آرامسازی استفاده کنید.
- مدیتیشن یا ذهنآگاهی را در برنامه روزانه قرار دهید.
- زمان استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی را مدیریت کنید.
- در صورت تداوم اضطراب، از روانشناس یا مشاور کمک بگیرید.
جمعبندی
پژوهشهای جدید نشان میدهد تأثیر استرس بر مسیریابی مغز فراتر از یک احساس گذرا است. افزایش هورمون کورتیزول میتواند فعالیت سلولهای شبکهای مغز را کاهش داده و توانایی جهتیابی، تمرکز و حافظه را مختل کند. همچنین، از آنجا که این ناحیه از نخستین بخشهای درگیر در بیماری آلزایمر است، مدیریت استرس و حفظ سلامت روان میتواند در محافظت از عملکرد شناختی مغز در بلندمدت نقش مهمی داشته باشد.
