سیده مبینا محسنی تکیه
بحران میانسالی تا حد زیادی بیاعتبار شده است، اما این بدان معنا نیست که همه افراد بهراحتی از دوران میانسالی عبور میکنند. پژوهشی تازه از دانشگاه استنفورد نشان میدهد که گروه خاصی از افراد در دهه پنجاه زندگی خود بیش از دیگران در معرض مشکلات سلامت روان قرار دارند. شناخت عواملی که شما را در معرض خطر قرار میدهند میتواند کلید عبور سالمتر از میانسالی باشد.
وقتی از میانسالی سخن میگوییم، اغلب ذهنها به سمت مفهوم «بحران میانسالی» میرود؛ مفهومی قدیمی و پرآوازه در روانشناسی که سالهاست در فرهنگ عمومی جا افتاده است. اما واقعیت علمی چیز دیگری میگوید. بحران میانسالی در مطالعات اخیر بیشتر یک افسانه است تا واقعیت. بااینحال، اگر شما در این دوران با احساس فرسودگی، اضطراب یا بیهدفی روبهرو هستید، دانستن اینکه این بحران واقعی نیست احتمالاً کمکی به شما نمیکند.
در مقالهای جدید در حوزه سیاستگذاری سلامت، دیوید رهکوف (David Rehkopf) از دانشگاه استنفورد و گروهی از محققان برجسته در سال ۲۰۲۵ به بررسی دقیق وضعیت روانی و جسمی افراد در میانسالی پرداختند. یافتههای آنان نشان میدهد که عامل اصلی این چالشها نه سن، بلکه درآمد است.
درآمد، نه سن؛ عامل پنهان در سلامت روان میانسالی
نویسندگان این پژوهش کار خود را با فرضیهای به نام «فشردگی ناتوانی» (Compression of Morbidity) آغاز کردند؛ مفهومی آماری که به جامعهای اشاره دارد که عمر طولانیتر و سالمتری دارد — یعنی افراد تا روزهای پایانی زندگیشان بیمار نمیشوند. همانطور که در ضربالمثل معروف میگویند: «با چکمههایشان میمیرند.»
اما این مسیر برای همه یکسان نیست. در واقع، دادهها نشان میدهد که جامعه — بهویژه طبقه پایین و قشر کمدرآمد — در جهت مخالف حرکت میکند. رهکوف و همکارانش بر این باورند که سلامت ضعیفتر در میان این گروه تنها به دلیل درآمد پایین نیست، بلکه به عواملی مانند نژاد (بهعنوان نشانهای از مواجهه با نژادپرستی ساختاری)، چاقی و سیگار کشیدن نیز مرتبط است.
نگاهی دقیق به میانسالان در معرض خطر
محققان برای بررسی این موضوع از دادههای گسترده «مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها» (CDC) استفاده کردند. این دادهها از نظرسنجی سالانهای به نام BRFSS به دست آمده است که در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۲، بیش از ۵.۳ میلیون نفر در آن شرکت کردند. شرکتکنندگان تعداد روزهایی را گزارش کردند که در سلامت روانی یا جسمی ضعیف بودند و در انجام کارهای روزمره دچار مشکل شدند. هرچه این عدد پایینتر بود، وضعیت سلامت بهتر ارزیابی میشد.
بیشتر پاسخدهندگان در محدوده سنی ۴۳ تا ۷۴ سال بودند و اطلاعاتی درباره درآمد، نژاد یا قومیت، شاخص توده بدنی (BMI) و وضعیت سیگار کشیدن خود ارائه دادند. محققان شرکتکنندگان را به چهار گروه درآمدی تقسیم کردند:
درآمد پایین (۱۵ درصد پایین جامعه)، پایینمتوسط (۱۶ تا ۴۵ درصد)، بالامحدودهمتوسط (۴۶ تا ۷۵ درصد) و بالا (۷۶ درصد به بالا).
نتیجه شگفتانگیز بود: افراد ۵۰ ساله در پایینترین سطح درآمد، بهمراتب سلامت روانی ضعیفتری نسبت به سایر گروهها داشتند. نمودارهای ۲۰ ساله مطالعه نشان میدادند که خط قرمز مربوط به این گروه همواره نزولی بوده است؛ نشانهای از وخامت سلامت روانی این قشر در گذر زمان.
چرا سالمندان کمدرآمد سلامت روانی بهتری دارند؟
یکی از یافتههای جالب این تحقیق آن بود که افراد ۶۰ تا ۷۴ ساله حتی در گروههای کمدرآمد، از سلامت روانی بالاتری نسبت به دهه پنجاهیها برخوردار بودند. پژوهشگران این تفاوت را صرفاً نتیجه «گزینش طبیعی» — یعنی مرگ زودهنگام افراد ناسالم — نمیدانند، بلکه علت اصلی را در دسترسی به منابع حمایتی مانند Medicare، Medicaid و حقوق بازنشستگی تأمین اجتماعی میبینند. به بیان سادهتر، افراد کمدرآمد در سنین بالاتر از حمایتهای دولتی بیشتری برخوردارند، در حالی که دهه پنجاهیها، که هنوز به سن بازنشستگی نرسیدهاند، از این منابع بیبهرهاند. این شکاف حمایتی تأثیر مستقیمی بر سلامت روان آنان دارد.
دهه پنجاه؛ دورهای پرخطر برای سلامت روان
بر اساس تحلیلهای رهکوف و همکارانش، افراد ۵۰ تا ۵۹ ساله با درآمد پایین بیش از دیگران در معرض خطر پدیدهای به نام «مرگهای ناشی از ناامیدی» (Deaths of Despair) قرار دارند — شامل مرگهایی ناشی از خودکشی، مصرف مواد و الکل. این روند تقریباً در تمام گروههای نژادی و قومی دیده میشود. این افراد معمولاً به دوران بازنشستگی نزدیک میشوند اما پسانداز و دارایی کافی برای تأمین آینده خود ندارند. همین ناامنی اقتصادی، اضطراب مزمن و کاهش امید به آینده، چرخهای از فرسودگی روانی را ایجاد میکند. چشمانداز آینده برای این گروه چندان روشن نیست و بدون مداخلات حمایتی، ممکن است وضعیت سلامت روان آنان وخیمتر شود.
چگونه میتوان از خود محافظت کرد؟
ما در عصری زندگی میکنیم که آینده بسیاری از برنامههای حمایتی مانند Medicare و Social Security در ابهام است. اما آگاهی از این تغییرات میتواند به آمادگی بیشتر افراد برای مدیریت شرایط کمک کند. پیگیری اخبار و سیاستهای مرتبط با بودجههای اجتماعی، بهویژه برای افرادی که در دهه پنجاه زندگی قرار دارند، اهمیت بالایی دارد. از سوی دیگر، درک وضعیت سلامت روان خود و اقدام برای دریافت کمک تخصصی نیز ضروری است. شاید احساس خستگی، بیانگیزگی یا فرسودگی کنید، اما باید بدانید که تنها نیستید. طبق دادههای CDC، بخش بزرگی از مردم با مشکلات سلامت روانی مواجهاند اما هنوز برای درمان یا مشاوره مراجعه نکردهاند. مراجعه به وبسایت CDC یا گفتگو با یک متخصص سلامت روان میتواند گام اول در مسیر بهبود باشد.
با وجود اینکه افسانه بحران میانسالی تا حد زیادی بیاعتبار شده است، پژوهشهای جدید نشان میدهند که بحران واقعی، اقتصادی است نه روانی. دهه پنجاهیهای کمدرآمد با فشارهای مالی، کاهش امنیت شغلی و نبود حمایتهای کافی مواجهاند — عواملی که سلامت روان را تهدید میکنند.
در حالی که سیاستگذاران بر سر بودجه برنامههای اجتماعی چانهزنی میکنند، توجه به یافتههایی از این دست ضروری است. در نهایت، مهمترین گام برای هر فرد این است که صرفنظر از سن یا جایگاه اقتصادی، سلامت روان خود را در اولویت قرار دهد. مراقبت از ذهن، آگاهی از وضعیت مالی و اجتماعی، و پیگیری تغییرات سیاستی میتواند تفاوت بزرگی در کیفیت زندگی در میانسالی ایجاد کند.
