برخی معتقدند ما عاشق بهترین ویژگیهای یک نفر میشویم و با بدترینهایش کنار میآییم، اما تحقیقات تازه نشان میدهد برخی از صفات روانپریشی چنان سنگیناند که کنار آمدن با آنها تقریباً غیرممکن است. مطالعهای در سپتامبر ۲۰۲۵ در مجله Journal of Couple & Relationship Therapy نشان داده است که ویژگیهای روانپریشی در شریک زندگی ارتباط مستقیمی با کاهش رضایت در رابطه عاشقانه دارد. جالب آنکه برداشت ما از شریک زندگیمان اهمیت بیشتری از خود واقعیت دارد.
روانشناسان بالینی تمایلهای روانپریشی را به چهار دسته اصلی تقسیم میکنند: دستکاری بینفردی، بیتفاوتی عاطفی، سبک زندگی بیثبات و گرایشهای ضد اجتماعی. دستکاری بینفردی شامل خوشزبانی و فریبکاری است که برای منافع شخصی به کار میرود. بیتفاوتی عاطفی به نبود همدلی و پشیمانی اشاره دارد و باعث جداافتادگی عاطفی میشود. سبک زندگی بیثبات، فردی را توصیف میکند که بیمسئولیت و تکانشگر است و اهداف واقعی ندارد. گرایشهای ضد اجتماعی رفتارهای خلاف قانون یا ناهنجار را شامل میشود. البته باید دانست که روانپریشی یک طیف وسیع است و همه افراد در درجات پایین این ویژگیها را دارند که گاهی سازگار و طبیعی هم هست.
این مطالعه به دنبال کشف میزان وجود این ویژگیها در روابط روزمره بود و نه یافتن روانپریشهای بالینی. پژوهشگران ۸۵ زوج دگرجنسگرا از هلند را مورد بررسی قرار دادند و هر دو طرف رابطه خود و شریکشان را از نظر سه ویژگی دستکاری بینفردی، بیتفاوتی عاطفی و سبک زندگی بیثبات ارزیابی کردند. سپس رضایت کلی از رابطه توسط هر دو طرف سنجیده شد.
دو ویژگی روانپریشی که رضایت را پایین میآورد
تحلیلها نشان داد که دستکاری ادراکشده و بیتفاوتی عاطفی بیشترین ارتباط را با کاهش رضایت در رابطه داشتند. وقتی فردی شریک خود را جذاب اما فریبکار میداند، اعتماد به رابطه تضعیف میشود و نارضایتی افزایش مییابد. جالب اینجاست که افرادی که خودشان را دستکاریکننده میدانستند نیز از رابطه خود رضایت نداشتند؛ به عبارت دیگر بازیهای روانی و کنترل شریک به هیچ وجه به صمیمیت منجر نمیشود و بالعکس به رابطه آسیب میزند. همچنین نبود همدلی و سردی عاطفی یکی دیگر از دلایل اصلی نارضایتی است، چرا که روابط سالم نیازمند توجه و پاسخ به احساسات شریک است و نبود آن باعث حس طردشدگی میشود.
برداشت شریک زندگی، مهمتر از واقعیت
شاید جالبترین نکته این تحقیق این بود که میزان واقعی ویژگیهای روانپریشی فرد کمتر از برداشت شریکش بر رضایت رابطه اثرگذار است. به بیان سادهتر، آنچه در ذهن شریک ما از ما شکل میگیرد، حتی اگر دقیق هم نباشد، تعیینکننده کیفیت رابطه است. این یعنی حتی اگر ما نیت خوبی داشته باشیم، اما رفتارمان به گونهای برداشت شود که دستکاری یا بیتفاوتی باشد، رابطه آسیب میبیند.
پیامدهای برداشتها در روابط عاشقانه
ذهن انسان در موقعیتهای پرهیجان عاطفی مانند عشق، تمایل دارد جای خالیها را پر کند و گاهی این پرکردن با برداشتهای نادرست همراه است. وقتی شکی درباره اعتماد یا همدلی وجود داشته باشد، حتی مهربانانهترین رفتارها نیز ممکن است به چشم بازیهای فریبکارانه دیده شود. بسیاری از کسانی که ویژگیهای دستکاری یا بیتفاوتی عاطفی دارند، از تأثیر برداشت شریکشان آگاه نیستند، به همین دلیل رفتارهایی که برای خودشان محافظت به نظر میرسد، برای دیگری خیانت و تهدید رابطه محسوب میشود.
