زندگی همیشه قابل پیشبینی نیست و ابهام میتواند بار شناختی ایجاد کند که پاسخ ترس را برمیانگیزد. ما میخواهیم کنترل داشته باشیم، اما وقتی نتایج زندگی مشخص نیست، ذهن ما روی بدترین سناریوها تمرکز میکند. این بیشفکری سیستم عصبی را به حالت بیشفعالی میبرد و پاسخ ترس را تشدید میکند. علائمی مانند افزایش ضربان قلب، تنش عضلانی و اضطراب جسمانی، حلقه ذهنی منفی را تقویت میکنند و ناامیدی را بیشتر میکنند.
تارا ول، روانشناس کالج بارنارد، معتقد است ناامیدی جایی بین انتظارات و واقعیت قرار دارد. زمانی که انتظار داریم همه چیز طبق خواستههای ما پیش برود، احتمال مواجهه با نارضایتی شدید افزایش مییابد. زندگی مدرن، با دستگاهها و امکانات راحت، ما را به سمت این نوع تفکر سوق میدهد: «من شایسته اینها هستم و باید داشته باشم». اما واقعیت این است که دستیابی به همه آرزوها دشوار است و انتظار دائمی برای زندگی ایدهآل، مسیر مستقیم به ناامیدی است.
گرایش پیشفرض منفی؛ میراث انسانهای باستانی
مغز انسان به طور طبیعی گرایش به منفینگری دارد. مانند انسانهای باستانی، ما همیشه مراقب خطر هستیم. توجه به احساسات قوی، میتواند به حلقه ذهنی تبدیل شود و سیستم عصبی را بیشفعال کند. حتی آمارها نشان میدهند از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۲، احساسات منفی از جمله اضطراب، ترس، غم و خشم در سراسر جهان افزایش یافته است. اعتماد و امید کاهش یافته و مردم نسبت به آینده بیاعتماد و ناامید شدهاند.
کودکان و قدرت زندگی در لحظه
کودکان به طور طبیعی ذهنی باز و انعطافپذیر دارند و راحت میتوانند با ناشناختهها کنار بیایند. آلیسون گوپنیک از دانشگاه کالیفرنیا برکلی، در تحقیقی نشان داد که کودکان به راحتی روشهای قبلی خود را کنار میگذارند و راههای جدید را امتحان میکنند، در حالی که بزرگسالان اغلب به دستورالعملهای گذشته پایبند میمانند. کودکان در لحظه حال زندگی میکنند و این توانایی، کلید مدیریت اضطراب و ترس ناشی از ابهام است.
غوطهور شدن در فعالیتها؛ تجربه جریان
روانشناس میهای چیکسنتمیهای اصطلاح «جریان» را معرفی کرد؛ تجربهای که در آن افراد در فعالیتی جذاب غوطهور میشوند و زمان و مکان را فراموش میکنند. پیانیست در حال اجرا، ورزشکار در حال دویدن یا ریاضیدانی که معادلهای پیچیده را حل میکند، نمونههایی از این حالت هستند. این تجربه شبیه مدیتیشن است و جوهره زندگی در لحظه را به ما نشان میدهد.
تمرکز بر لحظه حال، ساده اما قدرتمند است. وقتی در کاری که انجام میدهیم غرق میشویم، به خود واقعی متصل میشویم و نگرانیهای بیپایان ذهن کاهش مییابد. غلتیدن در گذشته یا آینده، مانع از داشتن زندگی هدفمند است و اجازه نمیدهد ارزش لحظه اکنون را درک کنیم. زندگی در لحظه، پایه تفکر سالم و آرامش ذهنی است و میتواند چرخه منفینگری را بشکند و ما را به زندگی شاد و رضایتمند هدایت کند.
